Chương 38 — Kỷ Luật, Trách Nhiệm Và Phụng Sự
1. MỤC TIÊU CHƯƠNG
Giúp cha mẹ hiểu rằng kỷ luật, trách nhiệm và phụng sự không phải ba yêu cầu áp đặt lên trẻ, mà là những năng lực giúp trẻ chuyển từ:
BIẾT ĐIỀU ĐÚNG → TỰ LÀM ĐIỀU ĐÚNG → DUY TRÌ ĐIỀU ĐÚNG → CHỊU TRÁCH NHIỆM → CHỦ ĐỘNG TẠO GIÁ TRỊ.
Kỷ luật giúp con duy trì hành vi.
Trách nhiệm giúp con đứng phía sau lựa chọn và hành động của mình.
Phụng sự giúp con đưa năng lực của mình vượt ra ngoài lợi ích cá nhân để tạo giá trị cho người khác và cộng đồng.
Chuỗi phát triển:
KỶ LUẬT → TRÁCH NHIỆM → NĂNG LỰC → TẠO GIÁ TRỊ → PHỤNG SỰ.
2. CÂU HỎI TRUNG TÂM
Làm thế nào để con không chỉ biết tự quản lý bản thân, mà còn biết chịu trách nhiệm và sử dụng năng lực của mình để tạo giá trị?
Một đứa trẻ có thể:
biết phải làm bài;
biết phải giữ lời;
biết phải giúp đỡ người khác;
nhưng nếu luôn cần:
cha mẹ nhắc;
cha mẹ giám sát;
cha mẹ thúc ép;
thì năng lực đó vẫn chưa thực sự trở thành của con.
Mục tiêu cuối cùng là:
KHÔNG CẦN NGƯỜI KHÁC LIÊN TỤC NHẮC, CON VẪN BIẾT MÌNH CẦN LÀM GÌ VÀ CHỦ ĐỘNG LÀM.
3. KỶ LUẬT LÀ GÌ?
Trong hệ thống Lemacy:
KỶ LUẬT LÀ KHẢ NĂNG THỰC HIỆN ĐIỀU CẦN LÀM MỘT CÁCH PHÙ HỢP VÀ ĐỀU ĐẶN, KỂ CẢ KHI KHÔNG CÓ NGƯỜI KHÁC NHẮC NHỞ.
Kỷ luật không đồng nghĩa với:
vâng lời tuyệt đối;
sợ hãi;
bị phạt;
cứng nhắc;
làm theo mệnh lệnh.
Kỷ luật thực sự hướng tới:
TỰ QUẢN.
Và cao hơn:
TỰ KỶ LUẬT.
4. TỪ KỶ LUẬT BÊN NGOÀI ĐẾN TỰ KỶ LUẬT
Quá trình phát triển có thể hình dung:
KỶ LUẬT BÊN NGOÀI → TỰ QUẢN → TỰ KỶ LUẬT → TỰ CHỦ.
Ban đầu:
Cha mẹ nhắc.
Sau đó:
Con biết mình cần làm gì.
Tiếp theo:
Con tự bắt đầu.
Sau nữa:
Con tự theo dõi.
Cuối cùng:
Con tự điều chỉnh khi chưa đạt.
Mục tiêu của giáo dục không phải:
CHA MẸ NHẮC GIỎI HƠN.
Mà là:
CON CẦN ÍT ĐƯỢC NHẮC HƠN.
5. KỶ LUẬT KHÁC VỚI NGHỊ LỰC
Hai năng lực liên quan nhưng không giống nhau.
KỶ LUẬT
Duy trì điều cần làm một cách đều đặn.
NGHỊ LỰC
Tiếp tục khi gặp khó khăn, trở ngại hoặc thất vọng.
Ví dụ:
Một đứa trẻ:
mỗi tối đều đọc sách 20 phút
đang rèn:
KỶ LUẬT.
Khi hôm đó:
mệt;
khó hiểu;
muốn bỏ;
nhưng vẫn tìm cách tiếp tục hoặc điều chỉnh phù hợp,
đó là:
NGHỊ LỰC.
Hai năng lực hỗ trợ nhau:
KỶ LUẬT GIÚP CON ĐI ĐỀU.
NGHỊ LỰC GIÚP CON ĐI TIẾP KHI ĐƯỜNG KHÓ.
6. KỶ LUẬT KHÔNG PHẢI CỨNG NHẮC
Một người có kỷ luật không nhất thiết:
ngày nào cũng làm mọi thứ giống hệt nhau.
Có những lúc cần:
thay đổi lịch;
nghỉ ngơi;
điều chỉnh mục tiêu;
đổi phương pháp.
Điều cần giữ là:
NGUYÊN TẮC VÀ TRÁCH NHIỆM, không nhất thiết là một cách làm duy nhất.
Vì vậy:
TỰ KỶ LUẬT KHÔNG ĐỒNG NGHĨA VỚI TỰ ÉP MÌNH.
Kỷ luật tốt cần có:
mục tiêu;
giới hạn;
tính phù hợp;
khả năng điều chỉnh.
7. TRÁCH NHIỆM LÀ GÌ?
Trách nhiệm có thể hiểu là:
KHẢ NĂNG NHẬN PHẦN CỦA MÌNH ĐỐI VỚI LỰA CHỌN, HÀNH ĐỘNG VÀ NHỮNG HỆ QUẢ MÌNH CÓ THỂ TÁC ĐỘNG.
Trách nhiệm không phải:
nhận hết mọi lỗi;
tự trách bản thân;
chịu phạt;
tự làm tất cả một mình.
Một người có trách nhiệm biết phân biệt:
ĐIỀU MÌNH KIỂM SOÁT
và:
ĐIỀU MÌNH KHÔNG KIỂM SOÁT.
8. QUYỀN ĐI CÙNG TRÁCH NHIỆM
Một nguyên tắc xuyên suốt hệ thống:
QUYỀN ↑ → TRÁCH NHIỆM ↑.
Khi con được:
tự chọn;
thì con cần học:
chịu trách nhiệm với lựa chọn.
Khi con được:
tự quản lý một công việc;
thì con cần:
chịu trách nhiệm với kết quả trong phạm vi của mình.
Tự do mà không có trách nhiệm dễ trở thành:
tùy tiện.
Trách nhiệm mà không có quyền lựa chọn có thể trở thành:
áp đặt.
Vì vậy:
TỰ DO CẦN ĐI CÙNG TRÁCH NHIỆM.
9. TRÁCH NHIỆM KHÁC VỚI ĐỔ LỖI
Có hai cách phản ứng sau một kết quả không tốt.
ĐỔ LỖI
“Tại bạn.”
“Tại cô.”
“Tại bố mẹ.”
TRÁCH NHIỆM
“Phần nào thuộc về con?”
“Con có thể sửa điều gì?”
“Lần sau con sẽ làm khác thế nào?”
Trách nhiệm không phủ nhận yếu tố bên ngoài.
Nó chỉ yêu cầu:
NHÌN RÕ PHẦN MÌNH CÓ THỂ TÁC ĐỘNG.
10. TRÁCH NHIỆM VÀ TƯ DUY NHÂN QUẢ
Khi một kết quả xảy ra:
NHÂN + ĐIỀU KIỆN → QUẢ.
Không nên đơn giản hóa:
“Con làm sai nên mọi chuyện đều do con.”
Cần phân tích:
Con đã làm gì?
Hoàn cảnh lúc đó thế nào?
Những yếu tố nào tác động?
Điều gì nằm trong khả năng của con?
Điều gì nằm ngoài khả năng của con?
Sau đó:
NHẬN PHẦN CỦA MÌNH → SỬA → HỌC → ĐIỀU CHỈNH.
11. TRÁCH NHIỆM KHÔNG PHẢI TỰ TRÁCH
Đây là một ranh giới rất quan trọng.
TỰ TRÁCH
“Mọi chuyện đều tại con.”
TRÁCH NHIỆM
“Đây là phần con có thể nhận. Con sẽ làm gì để sửa?”
Trách nhiệm hướng về:
HÀNH ĐỘNG TIẾP THEO.
Tự trách quá mức có thể khiến trẻ:
xấu hổ;
sợ sai;
né tránh;
giấu lỗi.
Trong khi giáo dục trách nhiệm cần giúp trẻ:
DÁM NHẬN SAI → DÁM SỬA → DÁM THAY ĐỔI.
12. KỶ LUẬT TẠO RA KHẢ NĂNG TỰ QUẢN
Khi trẻ được rèn một cách phù hợp:
làm việc đúng lúc;
giữ lời hứa;
hoàn thành việc đã nhận;
quản lý thời gian;
chăm sóc đồ dùng;
giữ không gian;
duy trì thói quen;
dần hình thành:
KHẢ NĂNG TỰ QUẢN.
Tự quản là bước chuyển:
“BỐ MẸ NHẮC CON LÀM.”
sang:
“CON TỰ BIẾT MÌNH CẦN LÀM.”
13. BẮT ĐẦU TỪ NHỮNG VIỆC NHỎ
Không cần bắt đầu bằng:
những mục tiêu lớn;
lịch trình phức tạp;
hàng chục quy tắc.
Có thể bắt đầu từ:
tự cất đồ;
tự chuẩn bị sách;
tự quản lý một phần thời gian;
hoàn thành một việc đã cam kết;
chăm sóc vật dụng cá nhân;
thực hiện một nhiệm vụ gia đình.
Nguyên tắc:
VIỆC NHỎ → LẶP LẠI → THÓI QUEN → TỰ QUẢN.
14. CAM KẾT VÀ GIỮ LỜI
Một cách quan trọng để rèn trách nhiệm là:
GIỮ CAM KẾT.
Khi con nói:
“Con sẽ làm.”
Cần giúp con hiểu:
lời nói tạo ra trách nhiệm.
Nếu không thể thực hiện:
không nên im lặng;
không nên né tránh.
Có thể:
báo trước;
giải thích;
điều chỉnh;
đưa ra phương án mới.
Điều cần hình thành:
ĐÃ CAM KẾT → CÓ TRÁCH NHIỆM VỚI CAM KẾT.
15. KHI CON KHÔNG GIỮ LỜI
Cha mẹ không cần lập tức:
mắng;
nhục mạ;
đe dọa.
Có thể hỏi:
“Con đã cam kết điều gì?”
“Điều gì khiến con không thực hiện được?”
“Phần nào thuộc trách nhiệm của con?”
“Con có thể sửa thế nào?”
“Lần sau cần làm gì khác?”
Mục tiêu:
HỌC CÁCH CHỊU TRÁCH NHIỆM, không chỉ sợ bị phạt.
16. HẬU QUẢ TỰ NHIÊN VÀ HẬU QUẢ GIÁO DỤC
Trách nhiệm cần gắn với hệ quả.
Nhưng hệ quả không đồng nghĩa với:
trừng phạt;
làm nhục;
gây đau đớn;
tước bỏ nhu cầu cơ bản.
Một hậu quả giáo dục tốt nên:
liên quan đến hành vi;
phù hợp với độ tuổi;
an toàn;
có tính sửa chữa;
giúp trẻ học được điều gì đó.
Ví dụ:
Nếu con làm mất đồ:
cùng xem lại;
tìm cách khắc phục;
học cách bảo quản tốt hơn.
Mục tiêu:
HÀNH VI → HỆ QUẢ → NHẬN THỨC → SỬA CHỮA.
17. TRÁCH NHIỆM VỚI NGƯỜI KHÁC
Khi trẻ lớn lên, trách nhiệm không còn chỉ là:
“việc của con”.
Mà mở rộng thành:
TRÁCH NHIỆM VỚI NGƯỜI KHÁC.
Ví dụ:
giữ lời;
tôn trọng thời gian;
hoàn thành phần việc của mình;
không đổ việc cho người khác;
biết xin lỗi;
biết sửa chữa;
không gây hại.
Từ:
TỰ QUẢN
đến:
CÓ TRÁCH NHIỆM TRONG MỐI QUAN HỆ.
18. TRÁCH NHIỆM VỚI CÔNG VIỆC
Một người có năng lực nhưng:
không đúng giờ;
không giữ lời;
không hoàn thành việc;
luôn cần người khác nhắc;
thì năng lực đó khó tạo ra giá trị bền vững.
Vì vậy, giáo dục trẻ cần chuyển từ:
“Con có làm được không?”
sang cả:
“Con có làm đúng cam kết không?”
và:
“Con có chịu trách nhiệm với kết quả không?”
Đây là nền tảng của:
UY TÍN.
19. KỶ LUẬT VÀ UY TÍN
Uy tín không chỉ đến từ:
nói hay;
thành tích;
tài năng.
Uy tín được xây dựng qua:
LỜI NÓI → HÀNH ĐỘNG → KẾT QUẢ → SỰ NHẤT QUÁN THEO THỜI GIAN.
Một đứa trẻ biết:
giữ lời;
làm đúng việc;
nhận sai;
sửa sai;
hoàn thành trách nhiệm,
đang từng bước xây dựng:
UY TÍN CÁ NHÂN.
20. TỪ TRÁCH NHIỆM ĐẾN PHỤNG SỰ
Khi trẻ đã biết:
tự quản lý bản thân;
hoàn thành trách nhiệm;
quan tâm đến hệ quả đối với người khác,
có thể tiến thêm một bước:
CHỦ ĐỘNG TẠO GIÁ TRỊ.
Đây là nền tảng của:
PHỤNG SỰ.
Phụng sự không có nghĩa:
hy sinh bản thân;
làm mọi thứ cho người khác;
chịu thiệt trong mọi tình huống.
Trong hệ thống Lemacy:
PHỤNG SỰ LÀ DÙNG NĂNG LỰC, THỜI GIAN VÀ NGUỒN LỰC CỦA MÌNH ĐỂ TẠO RA GIÁ TRỊ CHO NGƯỜI KHÁC VÀ CỘNG ĐỒNG, TRONG KHI VẪN TÔN TRỌNG GIỚI HẠN VÀ TRÁCH NHIỆM VỚI CHÍNH MÌNH.
21. PHỤNG SỰ KHÁC VỚI HY SINH MÙ QUÁNG
Một đứa trẻ không cần học:
“Muốn tốt thì phải chịu thiệt.”
Phụng sự đúng cần có:
NĂNG LỰC + ĐẠO ĐỨC + TRÁCH NHIỆM + RANH GIỚI.
Ví dụ:
Giúp bạn học:
tốt.
Nhưng:
làm bài hộ bạn
không nhất thiết là giúp đúng cách.
Bởi vì:
GIÚP KHÔNG PHẢI LUÔN LÀ LÀM THAY.
Phụng sự tốt hướng tới:
NÂNG NĂNG LỰC CỦA NGƯỜI KHÁC.
22. TỪ “GIÚP” ĐẾN “NÂNG NĂNG LỰC”
Một nguyên tắc quan trọng:
GIÚP → NÂNG NĂNG LỰC → TĂNG TỰ CHỦ → GIẢM PHỤ THUỘC.
Ví dụ:
Một người bạn không biết làm bài.
Có thể:
giải thích cách làm;
cùng phân tích;
hướng dẫn;
thay vì:
đưa luôn đáp án.
Đó là cách chuyển:
GIÚP NGƯỜI KHÁC TỪ PHỤ THUỘC SANG CÓ NĂNG LỰC.
23. PHỤNG SỰ BẮT ĐẦU TỪ GIA ĐÌNH
Không cần chờ trẻ lớn mới nói về phụng sự.
Có thể bắt đầu từ:
giúp việc nhà;
chăm sóc người thân;
hỗ trợ em nhỏ;
giữ không gian chung;
quan tâm đến người khác.
Nhưng cần tránh biến:
việc nhà
thành:
hình phạt.
Mục tiêu là giúp trẻ hiểu:
MÌNH LÀ MỘT THÀNH VIÊN CỦA MỘT TẬP THỂ VÀ MÌNH CÓ PHẦN TRÁCH NHIỆM TRONG ĐÓ.
24. TỪ GIA ĐÌNH → CỘNG ĐỒNG
Khi lớn hơn, trải nghiệm phụng sự có thể mở rộng:
gia đình;
lớp học;
nhóm bạn;
trường học;
cộng đồng.
Ví dụ:
tham gia hoạt động cộng đồng;
giúp đỡ người cần hỗ trợ;
chăm sóc môi trường;
chia sẻ kiến thức;
tham gia một dự án có ích.
Mục tiêu không phải:
tạo thành tích để khoe.
Mà là:
TRẢI NGHIỆM CẢM GIÁC NĂNG LỰC CỦA MÌNH CÓ THỂ TẠO RA GIÁ TRỊ CHO NGƯỜI KHÁC.
25. TÔI → CHÚNG TA → TOÀN THỂ
Phụng sự là bước mở rộng của nhận thức:
TÔI
sang:
CHÚNG TA
và rộng hơn:
TOÀN THỂ.
Một đứa trẻ ban đầu có thể hỏi:
“Con được gì?”
Sau đó:
“Chúng ta cùng được gì?”
Và dần dần:
“Việc này tạo ra ảnh hưởng gì cho người khác và môi trường?”
Đây là sự trưởng thành của góc nhìn.
26. BA BỘ LỌC KHI TẠO GIÁ TRỊ
Có thể sử dụng khung:
LỢI MÌNH → LỢI NGƯỜI → GÌN GIỮ THIÊN NHIÊN.
Không phải lúc nào một lựa chọn cũng đạt cả ba ở mức tối đa.
Nhưng đây là những câu hỏi giúp mở rộng suy nghĩ:
Mình có lợi gì?
Người khác chịu ảnh hưởng thế nào?
Có gây tổn hại không?
Có thể tạo ra phương án tốt hơn không?
Đây là:
KHUNG GIÁ TRỊ GIÁO DỤC CỦA LEMACY, không phải công thức khoa học tuyệt đối.
27. PHỤNG SỰ VÀ NĂNG LỰC
Không thể phụng sự bền vững nếu:
không có năng lực;
không có trách nhiệm;
không biết quản lý bản thân.
Vì vậy:
TỰ QUẢN → CÓ NĂNG LỰC → TẠO GIÁ TRỊ → PHỤNG SỰ.
Đây là lý do giáo dục không nên bắt đầu bằng:
“Con phải hy sinh cho người khác.”
Mà cần bắt đầu bằng:
“Con hãy trở thành người có năng lực và biết dùng năng lực của mình một cách có trách nhiệm.”
28. KỶ LUẬT – TRÁCH NHIỆM – PHỤNG SỰ
Ba năng lực có thể đặt thành một chuỗi:
KỶ LUẬT → TỰ QUẢN
TRÁCH NHIỆM → TỰ CHỊU TRÁCH NHIỆM
PHỤNG SỰ → CHỦ ĐỘNG TẠO GIÁ TRỊ
Từ:
QUẢN LÝ BẢN THÂN
đến:
CHỊU TRÁCH NHIỆM VỚI HÀNH ĐỘNG
đến:
ĐÓNG GÓP CHO NGƯỜI KHÁC.
Đây là một bước phát triển quan trọng của:
TRƯỞNG THÀNH.
29. CHA MẸ CẦN LÀM GƯƠNG
Trẻ khó học:
kỷ luật
nếu cha mẹ:
thường xuyên thất hứa;
luôn trì hoãn;
không giữ nguyên tắc;
đổ lỗi.
Trẻ khó học:
trách nhiệm
nếu cha mẹ:
không nhận sai;
luôn đổ lỗi cho hoàn cảnh.
Trẻ khó học:
phụng sự
nếu trẻ chỉ nhìn thấy:
lợi ích cá nhân;
cạnh tranh;
hơn thua.
Làm gương không đòi hỏi cha mẹ hoàn hảo.
Quan trọng là:
BIẾT NHẬN SAI → SỬA → THAY ĐỔI.
30. NHỮNG SAI LẦM CHA MẸ THƯỜNG GẶP
1. Nhầm kỷ luật với vâng lời
Trẻ nghe lời khi có cha mẹ chưa chắc đã tự kỷ luật.
2. Dùng sợ hãi để tạo kỷ luật
Có thể tạo hành vi ngắn hạn nhưng không đảm bảo hình thành tự quản.
3. Nhắc con quá nhiều
Cha mẹ trở thành “bộ nhớ bên ngoài” của trẻ.
4. Làm thay sau khi con đã nhận trách nhiệm
Trẻ khó học trách nhiệm thực sự.
5. Phạt thay vì cho sửa chữa
Trẻ học cách tránh phạt thay vì học cách chịu trách nhiệm.
6. Đổ lỗi cho con về mọi kết quả
Không phải mọi kết quả đều nằm trong khả năng kiểm soát của trẻ.
7. Ép con phải hy sinh cho người khác
Phụng sự không đồng nghĩa với xóa bỏ bản thân và ranh giới.
8. Biến việc tốt thành cuộc thi thành tích
Khi đó giá trị của phụng sự có thể bị thay thế bằng sự công nhận bên ngoài.
9. Làm mọi việc tốt thay con
Trẻ không có cơ hội trải nghiệm:
“Mình có thể tạo ra giá trị.”
10. Dạy phụng sự trước khi dạy tự quản
Một người chưa biết quản lý bản thân khó duy trì đóng góp bền vững.
31. BÀI TẬP — GIẢM MỘT LỜI NHẮC
Chọn một việc con đã biết làm.
Ví dụ:
chuẩn bị sách;
cất đồ;
hoàn thành một nhiệm vụ;
chuẩn bị cho ngày hôm sau.
Thay vì nhắc ngay:
chờ con tự nhớ.
Nếu con quên:
hỏi con;
không lập tức làm thay.
Mục tiêu:
CHUYỂN TRÁCH NHIỆM TỪ CHA MẸ SANG CON.
32. BÀI TẬP — MỘT CAM KẾT MỖI TUẦN
Cho con chọn một cam kết nhỏ:
phù hợp với tuổi;
rõ ràng;
có thể thực hiện.
Ví dụ:
chăm sóc một việc trong gia đình;
duy trì một thói quen;
hoàn thành một nhiệm vụ.
Cuối tuần hỏi:
Con đã làm được chưa?
Điều gì giúp con làm được?
Điều gì cản trở?
Lần sau cần điều chỉnh gì?
Mục tiêu:
CAM KẾT → THỰC HIỆN → ĐÁNH GIÁ → ĐIỀU CHỈNH.
33. BÀI TẬP — MỘT VIỆC TẠO GIÁ TRỊ
Mỗi tuần, cùng con chọn một việc:
có ích cho người khác;
có ích cho gia đình;
có ích cho cộng đồng;
hoặc có ích cho môi trường.
Không cần lớn.
Ví dụ:
giúp một người;
dọn một khu vực chung;
hướng dẫn một bạn;
chia sẻ kiến thức;
chăm sóc cây;
hỗ trợ một hoạt động cộng đồng.
Sau đó hỏi:
“Con đã tạo ra giá trị gì?”
Mục tiêu:
TỪ “CON NHẬN ĐƯỢC GÌ?” SANG “CON ĐÃ TẠO RA GÌ?”
34. BÀI TẬP — GIÚP NHƯNG KHÔNG LÀM THAY
Khi con muốn giúp một người khác, hỏi:
“Con đang giúp người đó làm việc này hay giúp họ có khả năng tự làm?”
Ví dụ:
Bạn không biết làm bài.
Thay vì:
làm hộ.
Có thể:
giải thích;
đặt câu hỏi;
cùng tìm cách;
để bạn tự làm.
Mục tiêu:
PHỤNG SỰ GẮN VỚI NÂNG NĂNG LỰC.
35. CÂU HỎI PHẢN TƯ
- Con đang làm vì sợ bị phạt hay vì hiểu trách nhiệm?
- Nếu không có ai nhắc, con có biết mình cần làm gì không?
- Tôi có đang nhắc con quá nhiều không?
- Tôi có đang làm thay những việc con đã có khả năng làm?
- Khi con sai, tôi có cho con cơ hội sửa chữa không?
- Con có hiểu quyền luôn đi cùng trách nhiệm không?
- Con có biết phân biệt phần mình kiểm soát và phần ngoài kiểm soát không?
- Con đã có cơ hội tạo giá trị cho người khác chưa?
- Khi giúp người khác, con đang nâng năng lực hay đang làm thay?
- Trong gia đình, con có cảm nhận mình là một thành viên có trách nhiệm không?
36. KẾT LUẬN
Kỷ luật không phải để tạo ra:
MỘT ĐỨA TRẺ LUÔN VÂNG LỜI.
Mà để tạo ra:
MỘT NGƯỜI CÓ KHẢ NĂNG TỰ QUẢN.
Trách nhiệm không phải để trẻ:
nhận mọi lỗi;
mà để trẻ:
BIẾT NHẬN ĐÚNG PHẦN CỦA MÌNH VÀ CHỦ ĐỘNG SỬA CHỮA.
Phụng sự không phải để trẻ:
hy sinh bản thân;
mà để trẻ hiểu:
NĂNG LỰC CỦA MÌNH CÓ THỂ ĐƯỢC DÙNG ĐỂ TẠO RA GIÁ TRỊ.
Vì vậy, quá trình trưởng thành có thể cô đọng:
KỶ LUẬT → TỰ QUẢN → TRÁCH NHIỆM → NĂNG LỰC → TẠO GIÁ TRỊ → PHỤNG SỰ.
Và sâu hơn:
ĐẠO ĐỨC → BIẾT ĐIỀU ĐÚNG.
TRÍ TUỆ → BIẾT CÁCH LÀM.
NGHỊ LỰC → ĐỦ SỨC ĐỂ LÀM.
KỶ LUẬT → DUY TRÌ VIỆC ĐÚNG.
TRÁCH NHIỆM → ĐỨNG SAU LỰA CHỌN CỦA MÌNH.
PHỤNG SỰ → DÙNG NĂNG LỰC ĐỂ TẠO GIÁ TRỊ.
Đó là quá trình:
TỪ TỰ QUẢN BẢN THÂN → ĐẾN CÓ TRÁCH NHIỆM VỚI NGƯỜI KHÁC → ĐẾN CHỦ ĐỘNG ĐÓNG GÓP CHO CUỘC ĐỜI.
37. LIÊN KẾT VỚI CHƯƠNG TIẾP THEO
Đến đây, chúng ta đã đi qua:
ĐẠO ĐỨC → TRÍ TUỆ → NGHỊ LỰC → KỶ LUẬT → TRÁCH NHIỆM → PHỤNG SỰ.
Nhưng một con người không trưởng thành chỉ nhờ biết:
mình nên sống thế nào.
Con còn cần biết:
MÌNH SẼ SỐNG VỚI AI?
MÌNH SẼ BỊ ẢNH HƯỞNG BỞI NHỮNG AI?
MÌNH SẼ CHỌN BẠN NHƯ THẾ NÀO?
MÌNH SẼ ẢNH HƯỞNG ĐẾN NGƯỜI KHÁC RA SAO?
Bởi con người không sống một mình.
Mối quan hệ bạn bè, đồng đội và cộng đồng có thể trở thành:
MÔI TRƯỜNG THỰC HÀNH NHÂN CÁCH, ĐẠO ĐỨC, TRÍ TUỆ, NGHỊ LỰC VÀ TỰ CHỦ.
Vì vậy, bước tiếp theo là:
CHƯƠNG 39 — TÌNH BẠN VÀ ẢNH HƯỞNG XÃ HỘI.
