Chương 47 — Hạnh Phúc Không Phải Là Tránh Mọi Khó Khăn
1. MỤC TIÊU CHƯƠNG
Giúp cha mẹ nhìn lại một quan niệm rất phổ biến:
“Con hạnh phúc là con phải được sống sung sướng, ít khó khăn và luôn vui vẻ.”
Quan niệm này dễ khiến cha mẹ:
làm thay con;
loại bỏ mọi trở ngại;
đáp ứng mọi mong muốn;
tránh để con thất vọng;
cố gắng bảo vệ con khỏi mọi đau buồn.
Nhưng nếu một đứa trẻ không được:
trải nghiệm khó khăn;
đối diện thất vọng;
chờ đợi;
chịu trách nhiệm;
tự giải quyết vấn đề,
thì việc loại bỏ khó khăn có thể vô tình làm giảm:
năng lực;
nội lực;
khả năng tự chủ.
Vì vậy, mục tiêu của giáo dục không phải:
GIÚP CON CÓ MỘT CUỘC ĐỜI KHÔNG CÓ KHÓ KHĂN.
Mà là:
GIÚP CON CÓ ĐỦ NỘI LỰC VÀ NĂNG LỰC ĐỂ SỐNG TỐT CẢ KHI CUỘC ĐỜI CÓ KHÓ KHĂN.
2. CÂU HỎI TRUNG TÂM
Nếu hạnh phúc không phải là tránh mọi khó khăn, vậy cha mẹ nên dạy con điều gì để con có khả năng sống hạnh phúc trong một cuộc đời luôn có thay đổi, thất bại và thử thách?
Cần phân biệt:
HẠNH PHÚC ≠ LUÔN VUI.
HẠNH PHÚC ≠ KHÔNG CÓ KHÓ KHĂN.
HẠNH PHÚC ≠ CÓ MỌI THỨ MÌNH MUỐN.
Hạnh phúc trong hệ thống Lemacy được nhìn theo hướng:
KHẢ NĂNG SỐNG CÓ Ý NGHĨA, CÓ KẾT NỐI, CÓ NỘI LỰC VÀ CÓ KHẢ NĂNG ĐI QUA NHỮNG KHÓ KHĂN CỦA ĐỜI SỐNG.
3. THÀNH CÔNG VÀ HẠNH PHÚC KHÔNG GIỐNG NHAU
Một người có thể:
thành công nhưng không hạnh phúc.
Và một người có thể:
chưa đạt nhiều thành tựu nhưng vẫn có một đời sống có ý nghĩa và tương đối an vui.
Vì vậy:
THÀNH CÔNG KHÔNG TỰ ĐỘNG TẠO RA HẠNH PHÚC.
Thành công thường liên quan đến:
mục tiêu;
kết quả;
thành tựu;
năng lực tạo giá trị.
Hạnh phúc liên quan rộng hơn đến:
đời sống bên trong;
mối quan hệ;
ý nghĩa;
sự phù hợp;
khả năng chấp nhận thực tế;
khả năng sống với chính mình.
Hai yếu tố có thể hỗ trợ nhau, nhưng:
KHÔNG NÊN ĐỒNG NHẤT CHÚNG.
4. HẠNH PHÚC KHÔNG PHẢI LÀ TRẠNG THÁI VUI VẺ LIÊN TỤC
Một đứa trẻ có thể:
buồn;
thất vọng;
tức giận;
lo lắng;
sợ hãi;
khóc.
Điều đó không có nghĩa:
đứa trẻ ấy đang “không hạnh phúc”.
Một đời sống lành mạnh vẫn có:
cảm xúc khó chịu;
mất mát;
thất bại;
bất đồng;
thay đổi.
Điều quan trọng là trẻ có khả năng:
NHẬN BIẾT → HIỂU → ĐIỀU TIẾT → LỰA CHỌN → HÀNH ĐỘNG → PHẢN TƯ → ĐIỀU CHỈNH.
5. ĐỪNG CỐ GẮNG LOẠI BỎ MỌI KHÓ KHĂN KHỎI CUỘC ĐỜI CON
Khi con gặp:
bài khó,
cha mẹ làm thay.
Khi con thất bại,
cha mẹ giải quyết.
Khi con bị từ chối,
cha mẹ can thiệp ngay.
Khi con thiếu thứ gì,
cha mẹ lập tức đáp ứng.
Khi con buồn,
cha mẹ cố làm con vui ngay.
Nếu điều này lặp lại, trẻ có thể ít có cơ hội học:
chịu đựng cảm giác khó chịu;
giải quyết vấn đề;
chờ đợi;
thích nghi;
sửa sai;
tự đứng vững.
Vì vậy:
BẢO VỆ CON KHÔNG CÓ NGHĨA LÀ LOẠI BỎ MỌI KHÓ KHĂN KHỎI CON.
6. BẢO VỆ VÀ BAO BỌC KHÁC NHAU
BẢO VỆ
Là:
ngăn nguy hiểm nghiêm trọng;
bảo vệ sức khỏe;
bảo vệ quyền lợi;
tạo môi trường an toàn.
BAO BỌC
Là:
làm thay những việc con có thể làm;
giải quyết mọi hậu quả;
loại bỏ mọi thất vọng;
không cho con trải nghiệm khó khăn phù hợp.
Có thể cô đọng:
BẢO VỆ KHỎI NGUY HIỂM.
KHÔNG NHẤT THIẾT BẢO VỆ KHỎI MỌI KHÓ KHĂN.
7. KHÓ KHĂN CÓ THỂ LÀ MỘT PHẦN CỦA TRƯỞNG THÀNH
Một số khó khăn tự nhiên của đời sống:
chờ đợi;
thất bại;
bị từ chối;
làm việc khó;
phải sửa sai;
không đạt điều mình muốn;
phải chịu trách nhiệm;
bất đồng với người khác.
Nếu được trải nghiệm trong phạm vi:
an toàn;
phù hợp;
có hỗ trợ,
chúng có thể trở thành cơ hội để phát triển:
nghị lực;
trí tuệ;
tự chủ;
trách nhiệm.
Nhưng cần phân biệt rõ:
KHÓ KHĂN GIÁO DỤC ≠ GÂY ĐAU KHỔ CÓ CHỦ ĐÍCH.
Không biến:
thiếu ăn;
thiếu ngủ;
đau đớn;
nhục mạ;
nguy hiểm
thành phương pháp “rèn hạnh phúc” hay “rèn bản lĩnh”.
8. HẠNH PHÚC VÀ KHẢ NĂNG CHẤP NHẬN THỰC TẾ
Cuộc sống không phải lúc nào cũng diễn ra theo:
mong muốn của con.
Con cần từng bước hiểu:
mình có thể mong muốn một điều,
nhưng:
thực tế có thể cho một kết quả khác.
Đây là năng lực:
CHẤP NHẬN SỰ KHÁC BIỆT GIỮA ĐIỀU MÌNH MUỐN VÀ ĐIỀU ĐANG XẢY RA.
Chấp nhận không có nghĩa:
bỏ cuộc;
không thay đổi;
mặc kệ.
Mà là:
NHÌN ĐÚNG THỰC TẾ → XÁC ĐỊNH ĐIỀU CÓ THỂ THAY ĐỔI → HÀNH ĐỘNG.
9. HẠNH PHÚC VÀ KHẢ NĂNG CHỊU THẤT VỌNG
Thất vọng xuất hiện khi:
kết quả thực tế khác với kỳ vọng.
Trẻ cần học:
thất vọng là một cảm xúc;
không phải một thảm họa;
không phải dấu hiệu mình vô giá trị;
không phải lý do để bỏ cuộc ngay.
Quá trình:
THẤT VỌNG → NHẬN BIẾT → CHẤP NHẬN → SUY NGHĨ → LỰA CHỌN → HÀNH ĐỘNG → ĐIỀU CHỈNH.
Đây là một trong những năng lực quan trọng để duy trì đời sống ổn định.
10. HẠNH PHÚC VÀ TRÌ HOÃN THỎA MÃN
Một người trưởng thành không thể:
muốn gì có ngay;
khó chịu là bỏ;
không thích là từ chối mọi trách nhiệm.
Trẻ cần học:
chờ;
tiết chế;
ưu tiên;
lựa chọn thời điểm;
chấp nhận rằng có những điều cần thời gian.
Trì hoãn thỏa mãn không có nghĩa:
cấm trẻ hưởng thụ.
Mà là:
KHÔNG ĐỂ MONG MUỐN NGẮN HẠN QUYẾT ĐỊNH TOÀN BỘ HÀNH VI.
11. HẠNH PHÚC KHÔNG PHẢI LÀ CÓ MỌI THỨ MÌNH MUỐN
Một đứa trẻ có thể:
được mua mọi thứ;
được đáp ứng mọi yêu cầu;
không phải chờ đợi;
không phải làm việc khó.
Nhưng điều đó không đảm bảo:
nội lực;
tự chủ;
khả năng chịu thất vọng;
khả năng tạo giá trị.
Vì vậy:
ĐÁP ỨNG MỌI MONG MUỐN KHÔNG ĐỒNG NGHĨA VỚI TẠO RA HẠNH PHÚC.
12. HẠNH PHÚC VÀ TỰ CHỦ
Một người phụ thuộc hoàn toàn vào:
người khác;
sự công nhận;
tiền bạc;
thành tích;
hoàn cảnh
sẽ dễ bị hoàn cảnh bên ngoài chi phối.
Ngược lại, khi có:
khả năng tự suy nghĩ;
tự lựa chọn;
tự điều chỉnh;
tự chịu trách nhiệm,
con có thêm khả năng:
sống phù hợp với giá trị của mình.
Vì vậy:
TỰ CHỦ LÀ MỘT NỀN TẢNG QUAN TRỌNG CỦA ĐỜI SỐNG TRƯỞNG THÀNH.
13. HẠNH PHÚC VÀ BA GỐC
Ba Gốc tiếp tục đóng vai trò nền tảng.
ĐẠO ĐỨC
Giúp con biết:
điều gì đáng làm;
điều gì không nên làm;
cách sống không gây hại.
TRÍ TUỆ
Giúp con:
hiểu mình;
hiểu người;
hiểu hoàn cảnh;
lựa chọn.
NGHỊ LỰC
Giúp con:
hành động;
kiên trì;
điều chỉnh;
vượt qua khó khăn.
Có thể cô đọng:
ĐẠO ĐỨC GIÚP SỐNG ĐÚNG → TRÍ TUỆ GIÚP HIỂU ĐÚNG → NGHỊ LỰC GIÚP SỐNG ĐƯỢC VỚI ĐIỀU ĐÚNG.
14. HẠNH PHÚC VÀ MỐI QUAN HỆ
Một đời sống hạnh phúc không chỉ là:
thành tựu cá nhân.
Con người sống trong:
gia đình;
bạn bè;
cộng đồng;
xã hội.
Vì vậy cần học:
lắng nghe;
chia sẻ;
hợp tác;
tôn trọng;
đặt ranh giới;
sửa chữa quan hệ;
rời khỏi những mối quan hệ gây hại khi cần.
Một người có thể:
thành công trong công việc
nhưng vẫn gặp khó khăn lớn nếu:
không biết xây dựng và duy trì các mối quan hệ lành mạnh.
15. HẠNH PHÚC KHÔNG PHẢI LÀ LÀM VỪA LÒNG TẤT CẢ MỌI NGƯỜI
Nếu một người luôn cần:
được yêu thích;
được công nhận;
được khen;
được đồng ý,
thì đời sống bên trong dễ phụ thuộc vào:
phản ứng của người khác.
Trẻ cần học:
tôn trọng người khác;
nhưng không đánh mất mình.
Có thể:
bị từ chối;
bị hiểu lầm;
bị phê bình;
nhưng vẫn giữ được giá trị và khả năng tự điều chỉnh.
16. HẠNH PHÚC VÀ KHẢ NĂNG NÓI “KHÔNG”
Một người trưởng thành cần biết:
nói “có” khi phù hợp;
nói “không” khi cần.
Nếu không biết từ chối:
con có thể sống theo mong muốn của người khác.
Nếu từ chối mọi thứ:
con khó hợp tác và xây dựng quan hệ.
Vì vậy:
TỰ CHỦ = BIẾT KHI NÀO KẾT NỐI, KHI NÀO GIỮ RANH GIỚI.
17. HẠNH PHÚC VÀ Ý NGHĨA
Một câu hỏi sâu hơn:
“Điều gì làm cuộc đời con có ý nghĩa?”
Không nhất thiết phải có một câu trả lời hoàn hảo ngay từ nhỏ.
Nhưng trẻ có thể từng bước khám phá:
điều mình coi trọng;
điều mình muốn học;
người mình muốn trở thành;
điều mình muốn đóng góp;
điều khiến mình cảm thấy cuộc sống có giá trị.
Đây là quá trình:
HIỂU MÌNH → GIÁ TRỊ → MỤC TIÊU → HÀNH ĐỘNG → TRẢI NGHIỆM → PHẢN TƯ → TRƯỞNG THÀNH.
18. HẠNH PHÚC KHÔNG NHẤT THIẾT ĐẾN TỪ VIỆC “CÓ NHIỀU HƠN”
Một quan niệm phổ biến:
nhiều tiền hơn;
nhiều tài sản hơn;
nhiều thành tích hơn;
nhiều người công nhận hơn
sẽ làm con hạnh phúc hơn.
Những điều này có thể góp phần vào chất lượng cuộc sống trong những điều kiện nhất định, nhưng không nên được xem là:
công thức tự động tạo ra hạnh phúc.
Bởi nếu mong muốn không có điểm dừng:
CÓ → MUỐN THÊM → ĐẠT → MUỐN THÊM.
Trẻ cần học:
biết đủ;
biết trân trọng;
biết phân biệt nhu cầu và ham muốn;
biết sử dụng nguồn lực có trách nhiệm.
19. “BIẾT ĐỦ” KHÔNG PHẢI LÀ KHÔNG PHÁT TRIỂN
Biết đủ không có nghĩa:
không phấn đấu;
không kiếm tiền;
không thành công;
không đặt mục tiêu.
Mà là:
PHẤN ĐẤU MÀ KHÔNG ĐỂ MONG MUỐN KIỂM SOÁT TOÀN BỘ CUỘC ĐỜI.
Có thể:
muốn tốt hơn;
nhưng vẫn trân trọng hiện tại.
Có thể:
muốn giàu hơn;
nhưng không đánh đổi mọi giá trị.
Có thể:
muốn thành công;
nhưng không xem thất bại là mất hết giá trị.
20. HẠNH PHÚC VÀ PHỤNG SỰ
Khi trẻ trưởng thành, hạnh phúc có thể mở rộng từ:
“Tôi có gì?”
sang:
“Tôi tạo ra gì?”
và:
“Tôi đóng góp được gì?”
Chuỗi:
TÔI → CHÚNG TA → TOÀN THỂ.
Không có nghĩa:
phải hy sinh bản thân cho tất cả mọi người.
Mà là:
BIẾT CHĂM SÓC MÌNH, ĐỒNG THỜI BIẾT TẠO GIÁ TRỊ CHO NGƯỜI KHÁC.
21. GIÚP CON TÌM HẠNH PHÚC HAY GIÚP CON TẠO NĂNG LỰC SỐNG?
Một sai lầm của cha mẹ:
cố làm con hạnh phúc.
Ví dụ:
mua mọi thứ;
giải quyết mọi vấn đề;
tránh mọi thất vọng;
đáp ứng mọi yêu cầu.
Nhưng cha mẹ không thể:
sống thay cảm xúc của con.
Điều có thể làm là:
xây nền tảng;
tạo môi trường;
dạy kỹ năng;
tạo cơ hội;
giữ kết nối;
trao quyền.
Tức là:
GIÚP CON CÓ NĂNG LỰC TẠO RA MỘT ĐỜI SỐNG CÓ GIÁ TRỊ.
22. HẠNH PHÚC VÀ KHẢ NĂNG TỰ ĐIỀU CHỈNH
Cuộc đời luôn thay đổi.
Một mục tiêu đạt được.
Một mục tiêu khác xuất hiện.
Một mối quan hệ bắt đầu.
Một mối quan hệ kết thúc.
Một cơ hội đến.
Một cơ hội mất đi.
Vì vậy, một đời sống ổn định không dựa trên:
hoàn cảnh luôn ổn định.
Mà cần:
KHẢ NĂNG THÍCH NGHI VÀ ĐIỀU CHỈNH.
Chuỗi:
NHẬN BIẾT → HIỂU → CHẤP NHẬN → LỰA CHỌN → HÀNH ĐỘNG → PHẢN TƯ → ĐIỀU CHỈNH.
23. HẠNH PHÚC VÀ DŨNG – NHẪN – TĨNH
Ba yếu tố này tiếp tục có ý nghĩa:
DŨNG
Dám:
đối diện thực tế.
NHẪN
Có khả năng:
tiếp tục khi chưa có kết quả ngay.
TĨNH
Có khả năng:
dừng lại;
quan sát;
điều chỉnh.
Có thể cô đọng:
DŨNG ĐỂ ĐỐI DIỆN → NHẪN ĐỂ ĐI QUA → TĨNH ĐỂ ĐIỀU CHỈNH.
Đây không phải công thức khoa học về hạnh phúc, mà là một khung thực hành giáo dục của Lemacy.
24. HẠNH PHÚC VÀ THẤT BẠI
Một đứa trẻ có thể nghĩ:
“Con thất bại nên con không có giá trị.”
Cha mẹ cần giúp tách:
KẾT QUẢ ≠ CON NGƯỜI.
Một lần thất bại chỉ cho biết:
cách làm này;
trong hoàn cảnh này;
chưa tạo ra kết quả mong muốn.
Có thể hỏi:
“Con học được gì?”
“Điều gì nằm trong khả năng thay đổi?”
“Lần sau con muốn làm khác điều gì?”
Đây là cách:
THẤT BẠI → HỌC → ĐIỀU CHỈNH → TRƯỞNG THÀNH.
25. HẠNH PHÚC VÀ SỨC KHỎE
Một đời sống có ý nghĩa cũng cần nền tảng thể chất:
ngủ;
vận động;
dinh dưỡng;
nghỉ ngơi;
chăm sóc cơ thể.
Không nên tuyệt đối hóa:
thể thao;
thành tích;
khả năng chịu đựng.
Thể chất là:
MỘT NỀN TẢNG HỖ TRỢ ĐỜI SỐNG.
Không phải:
toàn bộ công thức của hạnh phúc.
26. HẠNH PHÚC VÀ KỶ LUẬT
Có vẻ mâu thuẫn:
hạnh phúc tại sao cần kỷ luật?
Bởi nếu không có khả năng tự quản:
mong muốn ngắn hạn có thể chi phối hành vi;
trách nhiệm bị trì hoãn;
sức khỏe bị bỏ bê;
mục tiêu dài hạn bị phá vỡ.
Kỷ luật giúp:
ĐIỀU MÌNH BIẾT LÀ CÓ GIÁ TRỊ TRỞ THÀNH HÀNH ĐỘNG THỰC TẾ.
Vì vậy:
KỶ LUẬT KHÔNG ĐỐI LẬP VỚI HẠNH PHÚC.
Kỷ luật phù hợp có thể là một điều kiện hỗ trợ cho:
tự chủ;
sức khỏe;
năng lực;
mục tiêu;
đời sống có ý nghĩa.
27. HẠNH PHÚC VÀ TỰ DO
Tự do không phải:
không có giới hạn.
Tự do trưởng thành là:
CÓ KHẢ NĂNG LỰA CHỌN VÀ CHỊU TRÁCH NHIỆM VỚI LỰA CHỌN.
Vì vậy:
TỰ DO + TRÍ TUỆ + ĐẠO ĐỨC + TRÁCH NHIỆM → TỰ CHỦ.
Đây là một trong những nền tảng quan trọng nhất để con có thể xây dựng đời sống của chính mình.
28. NHỮNG SAI LẦM CHA MẸ THƯỜNG GẶP
1. Nghĩ hạnh phúc là không được khóc
Trẻ cần được trải nghiệm và gọi tên cảm xúc.
2. Loại bỏ mọi khó khăn
Làm giảm cơ hội phát triển năng lực.
3. Đáp ứng mọi mong muốn
Dễ tạo phụ thuộc vào ngoại lực.
4. Dùng vật chất để thay thế kết nối
Con có thể có nhiều thứ nhưng thiếu sự đồng hành.
5. Ép con phải luôn vui
Làm trẻ khó chấp nhận cảm xúc khó chịu.
6. So sánh hạnh phúc của con với người khác
Mỗi người có hoàn cảnh và giá trị khác nhau.
7. Đồng nhất thành công với hạnh phúc
Bỏ qua đời sống bên trong.
8. Đồng nhất hạnh phúc với hưởng thụ
Bỏ qua trách nhiệm, năng lực và ý nghĩa.
9. Ép con “biết đủ” theo nghĩa không được phát triển
Biết đủ không phải ngừng tiến bộ.
10. Cố sống thay cuộc đời con
Cha mẹ không thể tạo hạnh phúc thay con.
29. BÀI TẬP — “KHÓ KHĂN NÀY CÓ THỂ DẠY CON ĐIỀU GÌ?”
Khi con gặp một khó khăn phù hợp và an toàn, thay vì giải quyết ngay, hỏi:
Chuyện gì đang xảy ra?
Điều gì nằm trong khả năng của con?
Điều gì nằm ngoài khả năng của con?
Con có thể làm bước nào tiếp theo?
Con cần bố/mẹ hỗ trợ phần nào?
Mục tiêu:
BIẾN KHÓ KHĂN THÀNH CƠ HỘI HỌC, KHÔNG BIẾN KHÓ KHĂN THÀNH CƠ HỘI ĐỂ CHA MẸ LÀM THAY.
30. BÀI TẬP — NHẬT KÝ “ĐIỀU LÀM CON AN VUI”
Mỗi tuần, con ghi lại:
một điều khiến con vui;
một điều khiến con biết ơn;
một khó khăn con đã vượt qua;
một người con đã kết nối;
một điều con đã tạo ra;
một điều con muốn cải thiện.
Mục tiêu không phải:
ép con phải “tích cực”.
Mà giúp con:
NHẬN DIỆN NHỮNG YẾU TỐ ĐANG TẠO NÊN ĐỜI SỐNG CỦA MÌNH.
31. BÀI TẬP — PHÂN BIỆT “MUỐN” VÀ “CẦN”
Chọn một mong muốn của con.
Hỏi:
Con muốn điều này vì sao?
Nó là nhu cầu hay mong muốn?
Nếu chưa có ngay thì sao?
Có phương án khác không?
Nếu có được nó, điều gì thực sự thay đổi?
Mục tiêu:
GIÚP CON HIỂU MỐI QUAN HỆ GIỮA MONG MUỐN, LỰA CHỌN VÀ HẠNH PHÚC.
32. BÀI TẬP — BA CÂU HỎI KHI GẶP KHÓ KHĂN
Dạy con tự hỏi:
- Điều gì đang xảy ra?
- Điều gì nằm trong khả năng của mình?
- Bước tiếp theo mình có thể làm là gì?
Nếu chưa biết:
tìm người hỗ trợ.
Nếu chưa làm được:
chia nhỏ.
Nếu thất bại:
phản tư.
Nếu thành công:
tiếp tục học.
33. CÂU HỎI PHẢN TƯ
- Tôi có đang cố loại bỏ mọi khó khăn khỏi cuộc đời con không?
- Tôi có đang nhầm bảo vệ với bao bọc không?
- Con có cơ hội trải nghiệm thất vọng trong vùng an toàn không?
- Tôi có cho phép con buồn mà không vội bắt con phải vui không?
- Tôi có đang dùng vật chất để bù đắp cho thiếu kết nối không?
- Tôi đang dạy con tận hưởng hay chỉ dạy con đạt được?
- Tôi có đang đồng nhất thành công với hạnh phúc không?
- Con có biết chờ đợi và trì hoãn thỏa mãn không?
- Con có biết điều gì thực sự quan trọng với mình không?
- Nếu hoàn cảnh thay đổi, con có đủ nội lực để thích nghi không?
34. KẾT LUẬN
Hạnh phúc không phải là:
một cuộc đời không có khó khăn.
Cũng không phải:
luôn vui;
luôn được đáp ứng;
luôn thành công;
luôn được người khác công nhận.
Hạnh phúc trưởng thành cần một nền tảng sâu hơn:
BIẾT MÌNH → HIỂU ĐIỀU MÌNH COI TRỌNG → CÓ NĂNG LỰC TỰ VẬN HÀNH → CÓ MỐI QUAN HỆ LÀNH MẠNH → BIẾT ĐỐI DIỆN KHÓ KHĂN → BIẾT ĐIỀU CHỈNH → TẠO RA GIÁ TRỊ.
Có thể cô đọng:
NỘI LỰC → TỰ CHỦ → KẾT NỐI → Ý NGHĨA → TẠO GIÁ TRỊ → HẠNH PHÚC.
Cha mẹ không thể:
tạo hạnh phúc thay con.
Nhưng cha mẹ có thể:
tạo môi trường;
xây nền tảng;
dạy kỹ năng;
làm gương;
trao quyền;
đồng hành;
để con có cơ hội tự xây dựng đời sống của mình.
Vì vậy:
ĐỪNG NUÔI CON ĐỂ CON CÓ MỘT CUỘC ĐỜI KHÔNG CÓ KHÓ KHĂN.
Hãy nuôi con để:
KHI KHÓ KHĂN ĐẾN, CON KHÔNG ĐÁNH MẤT MÌNH.
Và khi con có thành công:
CON BIẾT DÙNG NĂNG LỰC CỦA MÌNH ĐỂ TẠO RA GIÁ TRỊ.
Đó là bước chuyển cuối cùng của giáo dục:
TỪ SỐNG CHO MÌNH → SANG SỐNG CÓ GIÁ TRỊ.
35. LIÊN KẾT VỚI CHƯƠNG TIẾP THEO
Đến đây, hệ thống đã đi qua một hành trình dài:
NỀN TẢNG → 3 GỐC → MÔI TRƯỜNG → NUÔI/DẠY/RÈN → TRAO QUYỀN → TRẢI NGHIỆM → TỰ HỌC → NỘI LỰC → TỰ LẬP → TỰ CHỦ → NHÂN CÁCH → THÀNH CÔNG → HẠNH PHÚC.
Nhưng vẫn còn một câu hỏi cuối cùng:
Nếu một người đã có năng lực, có tự chủ, có thành công và có một đời sống hạnh phúc, thì người đó sẽ dùng cuộc đời mình để làm gì?
Đây là bước chuyển:
TỪ “TÔI CÓ GÌ?” → “TÔI LÀM ĐƯỢC GÌ?” → “TÔI TẠO RA GÌ?” → “TÔI ĐỂ LẠI GÌ?”
Đích đến của giáo dục không dừng ở:
CON SỐNG ĐƯỢC.
Không dừng ở:
CON SỐNG TỐT.
Mà tiến tới:
CON SỐNG CÓ GIÁ TRỊ.
Đó là nội dung của:
CHƯƠNG 48 — TẠO GIÁ TRỊ – PHỤNG SỰ – ĐỂ LẠI GIÁ TRỊ.
