Chương 37 — Nghị Lực Trong Đời Sống
1. MỤC TIÊU CHƯƠNG
Giúp cha mẹ hiểu nghị lực không phải là ép con chịu đựng, cũng không phải cứ khó khăn, gian khổ là con sẽ trở nên mạnh mẽ.
Trong hệ thống Lemacy:
NGHỊ LỰC = KHẢ NĂNG BẮT ĐẦU, TIẾP TỤC, ĐIỀU CHỈNH VÀ HOÀN THÀNH ĐIỀU CẦN LÀM, NGAY CẢ KHI GẶP KHÓ KHĂN.
Nghị lực giúp trẻ biến:
ĐIỀU ĐÃ HIỂU → THÀNH HÀNH ĐỘNG.
Nếu:
ĐẠO ĐỨC CHỈ HƯỚNG
và:
TRÍ TUỆ DẪN ĐƯỜNG
thì:
NGHỊ LỰC GIÚP CON ĐI TIẾP TRÊN CON ĐƯỜNG ĐÓ.
2. CÂU HỎI TRUNG TÂM
Làm thế nào để một đứa trẻ có đủ nghị lực để không dễ dàng bỏ cuộc trước những khó khăn của cuộc sống?
Không phải bằng cách:
làm cho con khổ;
ép con chịu đựng;
tước bỏ mọi sự hỗ trợ;
bắt con phải “cứng rắn”.
Mà bằng cách tạo ra một quá trình:
TỰ LÀM → GẶP KHÓ → CỐ GẮNG → PHẢN HỒI → ĐIỀU CHỈNH → TIẾP TỤC → HOÀN THÀNH → RÚT KINH NGHIỆM.
3. NGHỊ LỰC LÀ GÌ?
Trong khung giáo dục Lemacy:
NGHỊ LỰC LÀ KHẢ NĂNG HUY ĐỘNG NỘI LỰC ĐỂ BẮT ĐẦU, DUY TRÌ VÀ TIẾP TỤC HÀNH ĐỘNG TRƯỚC KHÓ KHĂN, ĐỒNG THỜI BIẾT ĐIỀU CHỈNH KHI CÁCH LÀM KHÔNG PHÙ HỢP.
Có ba thành phần quan trọng:
BẮT ĐẦU
KIÊN TRÌ
ĐIỀU CHỈNH.
Vì vậy:
nghị lực không phải cứ cố mãi một cách.
Có những lúc:
tiếp tục là đúng.
Nhưng cũng có lúc:
cần đổi cách;
cần nghỉ;
cần tìm sự hỗ trợ;
hoặc cần dừng một hướng đi không còn phù hợp.
4. NGHỊ LỰC KHÔNG PHẢI LÀ CỐ CHẤP
Đây là một phân biệt rất quan trọng.
CỐ CHẤP
“Con phải làm bằng cách này, dù cách này không hiệu quả.”
NGHỊ LỰC
“Con chưa làm được. Con sẽ tìm cách khác và thử lại.”
Vì vậy:
NGHỊ LỰC CẦN ĐI CÙNG TRÍ TUỆ.
Nếu chỉ có nghị lực mà thiếu trí tuệ:
có thể cố gắng sai hướng.
Nếu chỉ có trí tuệ mà thiếu nghị lực:
có thể hiểu rất nhiều nhưng không hành động.
5. NGHỊ LỰC TRONG BA GỐC
Nghị lực là một trong ba nền tảng:
ĐẠO ĐỨC – TRÍ TUỆ – NGHỊ LỰC.
Có thể hiểu:
ĐẠO ĐỨC: Tôi nên làm gì?
TRÍ TUỆ: Tôi nên làm như thế nào?
NGHỊ LỰC: Tôi có đủ sức để bắt đầu và tiếp tục không?
Ba yếu tố tạo thành một chuỗi:
ĐẠO ĐỨC ĐỊNH HƯỚNG → TRÍ TUỆ DẪN ĐƯỜNG → NGHỊ LỰC BIẾN THÀNH HÀNH ĐỘNG.
6. NGHỊ LỰC ĐƯỢC HÌNH THÀNH TỪ TRẢI NGHIỆM
Trẻ không thể chỉ nghe:
“Con phải có nghị lực.”
mà tự nhiên có nghị lực.
Nghị lực cần được hình thành thông qua:
TRẢI NGHIỆM THỰC.
Một đứa trẻ tự làm một việc:
gặp khó;
chưa biết;
thử;
sai;
sửa;
thử lại;
cuối cùng làm được.
Trải nghiệm đó tạo ra một nhận thức quan trọng:
“Mình có thể làm được nếu mình học và cố gắng đúng cách.”
Đây là nền tảng của:
TỰ TIN DỰA TRÊN NĂNG LỰC.
7. CHA MẸ LÀM THAY CÓ THỂ LÀM GIẢM CƠ HỘI RÈN NGHỊ LỰC
Chuỗi phụ thuộc:
CHA MẸ LÀM THAY → CON ÍT TRẢI NGHIỆM → ÍT GẶP KHÓ → ÍT CƠ HỘI TỰ GIẢI QUYẾT → NĂNG LỰC CHẬM PHÁT TRIỂN → PHỤ THUỘC.
Khi gặp khó khăn, cha mẹ lại:
làm thay.
Vòng lặp tiếp tục.
Vì vậy:
MUỐN CON CÓ NGHỊ LỰC, CẦN TRAO CHO CON CƠ HỘI THỰC SỰ ĐỂ SỬ DỤNG NGHỊ LỰC.
8. DŨNG – NHẪN – TĨNH
Trong hệ thống Lemacy, có thể cô đọng nghị lực bằng ba yếu tố:
DŨNG – NHẪN – TĨNH.
DŨNG
Dám bắt đầu.
NHẪN
Có khả năng tiếp tục khi gặp khó khăn.
TĨNH
Có khả năng dừng lại, quan sát và điều chỉnh cách làm.
Chuỗi:
DŨNG → NHẪN → TĨNH → ĐIỀU CHỈNH → TIẾP TỤC.
9. DŨNG KHÔNG PHẢI LIỀU LĨNH
Một đứa trẻ:
chạy vào nguy hiểm vì muốn chứng minh mình không sợ
không nhất thiết là có nghị lực.
Đó có thể là:
thiếu đánh giá rủi ro.
Dũng đúng nghĩa cần có:
TRÍ TUỆ + NHẬN THỨC RỦI RO + TRÁCH NHIỆM.
Vì vậy:
DŨNG CÓ SUY XÉT.
10. NHẪN KHÔNG PHẢI CHỊU ĐỰNG MÙ QUÁNG
Kiên trì không có nghĩa:
chịu đựng mọi thứ;
không được nghỉ;
không được thay đổi;
không được xin giúp đỡ.
Nhẫn đúng nghĩa là:
KHÔNG BỎ CUỘC CHỈ VÌ GẶP KHÓ KHĂN.
Nhưng nếu cách làm sai:
cần điều chỉnh.
Nếu tình huống nguy hiểm:
cần dừng lại.
Nếu vượt quá khả năng:
cần tìm sự hỗ trợ.
Do đó:
NHẪN CẦN ĐI CÙNG TĨNH VÀ TRÍ TUỆ.
11. TĨNH KHÔNG PHẢI THỤ ĐỘNG
Tĩnh không có nghĩa:
không hành động.
Tĩnh là khả năng:
dừng phản ứng;
nhìn lại;
hiểu chuyện gì đang xảy ra;
lựa chọn cách tiếp theo.
Có thể hiểu:
DŨNG ĐỂ BẮT ĐẦU.
NHẪN ĐỂ TIẾP TỤC.
TĨNH ĐỂ BIẾT TIẾP TỤC NHƯ THẾ NÀO.
12. NGHỊ LỰC VÀ THỬ THÁCH
Nghị lực cần thử thách.
Nhưng:
KHÔNG PHẢI CÀNG KHÓ CÀNG TỐT.
Một thử thách phù hợp cần:
vừa sức nhưng có độ khó;
an toàn;
có ý nghĩa;
có thể luyện tập;
có cơ hội nhận phản hồi;
có thể tiến bộ.
Đây là nguyên tắc:
A → A+1.
A là:
năng lực hiện tại.
A+1 là:
bước khó hơn một chút.
13. THỬ THÁCH QUÁ DỄ VÀ QUÁ KHÓ
QUÁ DỄ
Trẻ:
không cần nỗ lực;
ít học được;
dễ nhàm chán.
QUÁ KHÓ
Trẻ:
liên tục thất bại;
dễ nản;
có thể né tránh;
mất cảm giác có khả năng;
thậm chí gặp rủi ro.
PHÙ HỢP
Trẻ:
phải cố gắng;
có thể chưa làm được ngay;
nhưng có khả năng tiến bộ nếu được hướng dẫn và luyện tập.
Mục tiêu:
KHÓ ĐỦ ĐỂ PHẢI CỐ GẮNG, NHƯNG KHÔNG KHÓ ĐẾN MỨC BỊ ĐÁNH GỤC.
14. NGHỊ LỰC VÀ SAI SÓT
Sai không phải lúc nào cũng là dấu hiệu của thiếu nghị lực.
Một quá trình tốt có thể là:
THỬ → SAI → NHẬN PHẢN HỒI → PHẢN TƯ → SỬA → THỬ LẠI.
Nghị lực thể hiện ở việc:
sau khi sai, trẻ có thể quay lại và thử tiếp.
Cha mẹ có thể hỏi:
“Con học được gì?”
“Lần này khác lần trước ở đâu?”
“Con muốn thử cách nào?”
Thay vì:
“Bố/mẹ đã bảo rồi.”
15. NGHỊ LỰC VÀ THẤT BẠI
Một đứa trẻ cần trải nghiệm:
không phải lần nào cố gắng cũng thành công ngay.
Điều quan trọng là phân biệt:
THẤT BẠI CỦA MỘT LẦN THỬ
với:
GIÁ TRỊ CỦA MỘT CON NGƯỜI.
Không nên biến:
“Con làm chưa tốt”
thành:
“Con là đứa kém.”
Cách tiếp cận phù hợp hơn:
“Cách này chưa hiệu quả. Mình xem lại và thử tiếp.”
16. NGHỊ LỰC VÀ SỰ THẤT VỌNG
Một phần của nghị lực là khả năng chịu được:
KHOẢNG CÁCH GIỮA ĐIỀU MÌNH MUỐN VÀ ĐIỀU ĐANG XẢY RA.
Ví dụ:
con muốn thắng nhưng thua;
muốn được chọn nhưng không được chọn;
muốn mua nhưng phải chờ;
muốn giỏi ngay nhưng cần luyện tập.
Cha mẹ không cần xóa bỏ mọi thất vọng.
Có thể đồng hành:
“Mẹ biết con đang buồn.”
Sau đó:
“Con muốn làm gì tiếp theo?”
Mục tiêu:
CẢM XÚC ĐƯỢC CÔNG NHẬN, NHƯNG KHẢ NĂNG HÀNH ĐỘNG VẪN ĐƯỢC RÈN LUYỆN.
17. NGHỊ LỰC VÀ TRÌ HOÃN THỎA MÃN
Một biểu hiện của tự quản là:
biết chờ;
biết ưu tiên;
biết hoàn thành điều cần làm trước khi nhận điều mình muốn.
Ví dụ:
hoàn thành một phần việc trước;
sau đó mới chơi.
Đây không phải:
cấm trẻ vui chơi.
Mà là dạy trẻ:
LỰA CHỌN THỨ TỰ ƯU TIÊN.
Trì hoãn thỏa mãn vì vậy có thể trở thành một bài tập nhỏ cho:
kỷ luật;
tự quản;
nghị lực.
18. NGHỊ LỰC VÀ KỶ LUẬT
Hai khái niệm có liên hệ nhưng không giống nhau.
KỶ LUẬT
Duy trì điều cần làm một cách đều đặn.
NGHỊ LỰC
Tiếp tục hành động khi gặp khó khăn, trở ngại hoặc thất vọng.
Có thể hình dung:
KỶ LUẬT GIÚP CON ĐI ĐỀU.
NGHỊ LỰC GIÚP CON KHÔNG DỪNG LẠI KHI ĐƯỜNG KHÓ.
Cả hai hỗ trợ:
TỰ CHỦ.
19. NGHỊ LỰC VÀ THỂ CHẤT
Rèn luyện thể chất có thể tạo ra nhiều cơ hội để trẻ:
duy trì;
lặp lại;
chịu khó;
cải thiện;
đối diện với giới hạn của bản thân.
Ví dụ:
chạy;
bơi;
đạp xe;
võ thuật;
thể thao đồng đội.
Nhưng cần nhớ:
TẬP THỂ THAO KHÔNG TỰ ĐỘNG TẠO RA NGHỊ LỰC.
Điều quan trọng nằm ở quá trình:
đặt mục tiêu;
luyện tập;
nhận phản hồi;
điều chỉnh;
duy trì.
Thể chất là:
MỘT PHƯƠNG TIỆN RÈN LUYỆN, không phải bằng chứng tự động rằng trẻ có nghị lực.
20. KHÔNG DÙNG ĐAU KHỔ ĐỂ “ÉP” NGHỊ LỰC
Một số quan điểm giáo dục có thể đề cao:
thiếu thốn;
đau đớn;
nhịn ăn;
thiếu ngủ;
làm những việc nguy hiểm;
làm nhục;
cô lập;
như cách “rèn con”.
Đây không phải hướng của Lemacy.
THỬ THÁCH KHÔNG ĐỒNG NGHĨA VỚI GÂY HẠI.
Lemacy ưu tiên:
THỬ THÁCH AN TOÀN → TĂNG DẦN → CÓ MỤC ĐÍCH → CÓ PHẢN HỒI → CÓ ĐIỀU CHỈNH.
21. NGHỊ LỰC VÀ KHẢ NĂNG XIN GIÚP ĐỠ
Một hiểu lầm phổ biến:
“Có nghị lực nghĩa là phải tự làm tất cả.”
Không phải.
Một người có nghị lực cũng cần biết:
“Việc này vượt quá khả năng hiện tại của con.”
và:
“Con cần sự giúp đỡ.”
Biết tìm sự hỗ trợ đúng lúc là:
TRÍ TUỆ + TỰ NHẬN THỨC + TRÁCH NHIỆM.
Nghị lực không phải:
tự cô lập.
22. NGHỊ LỰC VÀ KHẢ NĂNG ĐIỀU CHỈNH
Một đứa trẻ có nghị lực không nhất thiết:
luôn làm đúng ngay từ đầu.
Điểm quan trọng là:
KHÔNG BỊ KHÓ KHĂN KHIẾN MÌNH DỪNG LẠI MỘT CÁCH VÔ ĐIỀU KIỆN.
Có thể:
đổi phương pháp;
tìm người hướng dẫn;
chia nhỏ mục tiêu;
nghỉ để phục hồi;
thử lại;
hoặc thay đổi mục tiêu khi thông tin mới cho thấy mục tiêu ban đầu không phù hợp.
Vì vậy:
KIÊN TRÌ KHÔNG PHẢI BÁM CHẶT VÀO MỘT CÁCH LÀM.
23. NGHỊ LỰC VÀ NỘI LỰC
Nội lực là nền tảng sâu hơn.
Có thể hình dung:
TRẢI NGHIỆM → NĂNG LỰC → TỰ TIN → NGHỊ LỰC → TỰ CHỦ → NỘI LỰC.
Khi trẻ nhiều lần trải nghiệm:
“Mình gặp khó nhưng mình có thể học cách xử lý.”
trẻ dần hình thành:
NIỀM TIN DỰA TRÊN NĂNG LỰC THỰC.
Đây khác với:
“Con giỏi lắm!”
nhưng không có trải nghiệm thực tế chứng minh.
24. NGHỊ LỰC VÀ TỰ TIN
Tự tin bền vững không chỉ đến từ:
lời khen.
Nó đến từ:
KỸ NĂNG + TRẢI NGHIỆM + KHẢ NĂNG VƯỢT QUA KHÓ KHĂN.
Ví dụ:
Một đứa trẻ học đi xe đạp.
Cha mẹ có thể nói:
“Con chắc chắn làm được.”
Nhưng tự tin sâu hơn xuất hiện khi:
con tự tập;
ngã an toàn;
sửa cách giữ thăng bằng;
tập lại;
cuối cùng tự đi được.
Khi đó:
“MÌNH LÀM ĐƯỢC”
không còn là lời động viên.
Nó trở thành:
KINH NGHIỆM CỦA CHÍNH CON.
25. VAI TRÒ CỦA CHA MẸ TRONG VIỆC RÈN NGHỊ LỰC
Cha mẹ cần chuyển dần từ:
LÀM THAY
sang:
LÀM CÙNG → HƯỚNG DẪN → GIÁM SÁT → KIỂM TRA → TRAO QUYỀN → LÙI LẠI.
Khi con chưa biết:
dạy.
Khi con biết nhưng chưa làm được:
hướng dẫn.
Khi con đã có khả năng:
trao cơ hội.
Khi con làm sai:
cho phản hồi và cơ hội sửa.
Khi con đã đủ năng lực:
lùi lại.
26. CHA MẸ KHÔNG NÊN “CỨU” CON QUÁ SỚM
Ví dụ:
Con đang làm bài khó.
Sau vài phút:
“Đưa đây bố làm cho.”
Con đang tháo một món đồ:
“Để mẹ làm.”
Con gặp mâu thuẫn với bạn:
“Để bố gọi phụ huynh.”
Nếu tình huống không nguy hiểm, cha mẹ có thể thử:
“Con đã thử cách nào?”
“Con nghĩ còn cách nào khác?”
“Con muốn bố/mẹ hỗ trợ phần nào?”
Mục tiêu:
GIÚP CON TỰ GIẢI QUYẾT, KHÔNG PHẢI GIẢI QUYẾT THAY CON.
27. NGHỊ LỰC VÀ MỤC TIÊU
Một mục tiêu quá lớn có thể khiến trẻ:
thấy bất lực.
Có thể chia thành:
MỤC TIÊU → BƯỚC NHỎ → THỰC HIỆN → PHẢN HỒI → ĐIỀU CHỈNH.
Ví dụ:
Thay vì:
“Con phải học giỏi tiếng Anh.”
Có thể:
mỗi ngày học một lượng phù hợp;
luyện một kỹ năng;
kiểm tra tiến bộ;
điều chỉnh cách học.
Nghị lực được xây từ:
NHỮNG LẦN TIẾP TỤC NHỎ.
28. NGHỊ LỰC VÀ A → A+1
Một trong những nguyên tắc quan trọng:
ĐỪNG ĐÒI HỎI CON NHẢY TỪ A LÊN Z.
Hãy giúp con đi:
A → A+1 → A+2 → A+3…
Mỗi bước:
có chút khó;
có thể luyện;
có thể quan sát tiến bộ.
Qua thời gian:
những bước nhỏ tạo thành năng lực lớn.
29. NHỮNG THÓI QUEN LÀM SUY YẾU NGHỊ LỰC
Một số biểu hiện cần lưu ý:
1. Luôn né việc khó
“Khó quá, con không làm.”
2. Luôn chờ người khác làm
“Bố mẹ làm đi.”
3. Muốn có kết quả ngay
không chấp nhận quá trình luyện tập.
4. Dễ bỏ cuộc khi thất bại
một lần sai = dừng.
5. Luôn phàn nàn
tập trung vào khó khăn hơn là giải pháp.
6. Quá phụ thuộc vào phần thưởng
chỉ làm khi có lợi ích bên ngoài.
7. Không chịu trách nhiệm
luôn tìm người khác để đổ lỗi.
8. Không biết điều chỉnh
cố mãi một cách dù không hiệu quả.
Mục tiêu không phải:
phán xét trẻ.
Mà là:
NHẬN DIỆN MẪU HÀNH VI CẦN ĐƯỢC RÈN LUYỆN.
30. BÀI TẬP THỰC HÀNH — MỘT VIỆC KHÓ MỖI NGÀY
Chọn một việc:
hơi khó hơn khả năng hiện tại;
nhưng an toàn và phù hợp với tuổi.
Ví dụ:
tự chuẩn bị đồ;
hoàn thành một phần bài tập;
học một kỹ năng;
luyện thể thao;
giải quyết một việc gia đình.
Nguyên tắc:
A → A+1.
Không cần quá nhiều.
Quan trọng là:
ĐỀU ĐẶN.
31. BÀI TẬP — NHẬT KÝ “CON ĐÃ KHÔNG BỎ CUỘC”
Mỗi tuần hỏi con:
“Tuần này có việc gì con từng muốn bỏ nhưng cuối cùng vẫn tiếp tục?”
Ghi lại:
Việc gì?
Khó ở đâu?
Con đã làm gì?
Có thay đổi cách làm không?
Kết quả thế nào?
Con học được gì?
Mục tiêu:
giúp trẻ nhận ra:
NGHỊ LỰC CỦA MÌNH ĐANG ĐƯỢC HÌNH THÀNH QUA NHỮNG VIỆC RẤT NHỎ.
32. BÀI TẬP — KHI CON MUỐN BỎ CUỘC
Thay vì lập tức nói:
“Không được bỏ cuộc!”
Hãy hỏi:
“Vì sao con muốn bỏ?”
“Con đang gặp khó ở điểm nào?”
“Con cần thay đổi cách làm hay cần nghỉ một chút?”
“Con muốn thử phương án nào?”
Nếu phù hợp:
chia nhỏ nhiệm vụ.
Nếu cần:
hỗ trợ một phần.
Nếu không an toàn:
dừng lại.
Mục tiêu:
DẠY CON PHÂN BIỆT GIỮA BỎ CUỘC VÀ ĐIỀU CHỈNH.
33. BÀI TẬP — BA CÂU HỎI SAU MỘT THẤT BẠI
Sau một thất bại, hỏi:
- Chuyện gì đã xảy ra?
- Con học được gì?
- Lần sau con muốn làm khác điều gì?
Không cần hỏi:
“Tại sao con lại làm như vậy?”
theo cách khiến trẻ cảm thấy bị xét lỗi.
Mục tiêu là:
THẤT BẠI → DỮ LIỆU → BÀI HỌC → ĐIỀU CHỈNH.
34. BÀI TẬP — CHA MẸ LÙI MỘT BƯỚC
Chọn một việc trước đây cha mẹ thường:
nhắc;
kiểm tra;
làm thay.
Hãy thử chuyển một cấp:
từ làm thay → hướng dẫn;
hoặc:
từ hướng dẫn → để con tự làm.
Sau đó quan sát:
Con làm được đến đâu?
Cần hỗ trợ phần nào?
Có thể tăng thêm một bước nào?
Đây là cách áp dụng:
TRAO QUYỀN ĐÚNG LÚC.
35. CÂU HỎI PHẢN TƯ
- Tôi có đang làm thay những việc con có thể tự làm không?
- Tôi có thường cứu con ngay khi con gặp khó không?
- Tôi có đang nhầm nghị lực với chịu đựng?
- Tôi có đang nhầm kiên trì với cố chấp?
- Tôi có cho con cơ hội thử và sai trong vùng an toàn không?
- Tôi có đặt thử thách A→A+1 không?
- Khi con thất bại, tôi tập trung vào lỗi hay bài học?
- Tôi có cho con biết cách tìm sự hỗ trợ khi cần không?
- Con có thể nói “con chưa làm được” mà không cảm thấy xấu hổ không?
- Tôi đang giúp con hình thành nghị lực hay đang dùng áp lực để ép con làm?
36. KẾT LUẬN
Nghị lực không được tạo ra bằng những lời:
“Con phải mạnh mẽ.”
Nó được hình thành qua:
NHỮNG LẦN CON TỰ LÀM.
NHỮNG LẦN CON GẶP KHÓ.
NHỮNG LẦN CON SAI.
NHỮNG LẦN CON SỬA.
NHỮNG LẦN CON THỬ LẠI.
Và dần dần:
CON NHẬN RA MÌNH CÓ KHẢ NĂNG VƯỢT QUA KHÓ KHĂN.
Nghị lực không phải:
không bao giờ sợ;
không bao giờ thất bại;
không bao giờ cần người khác;
không bao giờ thay đổi.
Nghị lực là:
DÁM BẮT ĐẦU → ĐỦ KIÊN TRÌ ĐỂ TIẾP TỤC → ĐỦ TĨNH ĐỂ ĐIỀU CHỈNH → ĐỦ TRÍ TUỆ ĐỂ BIẾT KHI NÀO CẦN ĐỔI CÁCH → ĐỦ TRÁCH NHIỆM ĐỂ ĐI ĐẾN CÙNG ĐIỀU ĐÁNG LÀM.
Và đó là lý do:
ĐẠO ĐỨC – TRÍ TUỆ – NGHỊ LỰC
không thể tách rời.
ĐẠO ĐỨC CHỈ HƯỚNG.
TRÍ TUỆ DẪN ĐƯỜNG.
NGHỊ LỰC ĐƯA CON ĐI.
37. LIÊN KẾT VỚI CHƯƠNG TIẾP THEO
Khi một đứa trẻ có:
ĐẠO ĐỨC để biết điều đúng,
TRÍ TUỆ để hiểu và lựa chọn,
NGHỊ LỰC để hành động,
thì câu hỏi tiếp theo là:
LÀM THẾ NÀO ĐỂ NHỮNG ĐIỀU ĐÓ TRỞ THÀNH THÓI QUEN SỐNG HẰNG NGÀY?
Bởi vì:
biết đúng chưa đủ;
hiểu đúng chưa đủ;
có nghị lực trong một vài thời điểm cũng chưa đủ.
Một người trưởng thành cần biến:
GIÁ TRỊ → THÀNH HÀNH VI → THÓI QUEN → PHẨM CHẤT → CÁCH SỐNG.
Đó là bước chuyển từ:
NGHỊ LỰC
sang:
KỶ LUẬT, TRÁCH NHIỆM VÀ PHỤNG SỰ.
Và đó là nội dung của:
CHƯƠNG 38 — KỶ LUẬT, TRÁCH NHIỆM VÀ PHỤNG SỰ.
