Chương 24 — Thử Thách A → A+1

1. MỤC TIÊU CHƯƠNG

Giúp cha mẹ hiểu một nguyên tắc quan trọng trong quá trình hình thành năng lực và bản lĩnh:

MUỐN CON PHÁT TRIỂN, KHÔNG CHỈ CẦN ĐƯỢC BẢO VỆ. CON CẦN ĐƯỢC THỬ THÁCH ĐÚNG MỨC.

Nhưng thử thách không có nghĩa là:

làm con khổ hơn;

ép con chịu đựng;

tạo ra nguy hiểm;

bắt con làm điều vượt quá khả năng.

Thử thách đúng nghĩa là:

ĐẶT CON VÀO MỘT NHIỆM VỤ CAO HƠN NĂNG LỰC HIỆN TẠI MỘT BƯỚC PHÙ HỢP.

Đó là nguyên tắc:

A → A+1.

Trong đó:

A = NĂNG LỰC HIỆN TẠI.

A+1 = MỨC THỬ THÁCH CAO HƠN MỘT BƯỚC.

Mục tiêu là tạo ra quá trình:

THỬ → KHÓ → SUY NGHĨ → ĐIỀU CHỈNH → TIẾN BỘ.

2. CÂU HỎI TRUNG TÂM

Làm thế nào để cha mẹ biết nên để con tự làm đến đâu, khó đến mức nào và hỗ trợ lúc nào?

Nếu thử thách quá thấp:

trẻ không cần phát triển thêm.

Nếu thử thách quá cao:

trẻ dễ quá tải, bất lực hoặc mất động lực.

Nếu cha mẹ can thiệp quá sớm:

trẻ mất cơ hội tự giải quyết.

Nếu cha mẹ bỏ mặc:

trẻ có thể không đủ nguồn lực để vượt qua.

Vì vậy, giáo dục cần tìm được:

MỨC THỬ THÁCH PHÙ HỢP.

3. A → A+1 LÀ GÌ?

Có thể hình dung:

A = CON ĐÃ LÀM ĐƯỢC.

A+1 = CON CHƯA LÀM ĐƯỢC HOÀN TOÀN, NHƯNG CÓ KHẢ NĂNG HỌC ĐỂ LÀM ĐƯỢC.

Ví dụ:

Nếu trẻ đã có thể:

tự chuẩn bị cặp sách,

thì A+1 có thể là:

tự chuẩn bị cặp + tự kiểm tra thời khóa biểu.

Nếu trẻ đã có thể:

tự dọn phòng,

A+1 có thể là:

tự sắp xếp phòng theo một nguyên tắc.

Nếu trẻ đã có thể:

tự làm một món ăn đơn giản,

A+1 có thể là:

tự lên danh sách nguyên liệu và chuẩn bị.

Điểm quan trọng:

A+1 KHÔNG PHẢI MỘT BƯỚC NHẢY QUÁ LỚN.

4. TẠI SAO CẦN THỬ THÁCH?

Nếu trẻ luôn làm những việc:

đã quá quen;

luôn chắc chắn;

không cần suy nghĩ;

thì trẻ có ít cơ hội phát triển năng lực mới.

Ngược lại, khi gặp một thử thách vừa sức:

trẻ phải suy nghĩ;

thử;

mắc lỗi;

tìm cách khác;

nhận phản hồi;

điều chỉnh.

Qua đó:

NĂNG LỰC TĂNG.

Sau khi năng lực tăng:

thử thách lại được nâng lên.

Vì vậy, có thể hình dung:

A → A+1 → A+2 → A+3…

Nhưng mỗi bước cần được xây dựng trên năng lực thực tế, không phải kỳ vọng của cha mẹ.

5. THỬ THÁCH KHÔNG PHẢI LÀ ÉP BUỘC

Đây là ranh giới rất quan trọng.

Ép buộc

“Con phải làm vì bố mẹ muốn.”

Thử thách giáo dục

“Con đã có khả năng này. Bây giờ mình thử thêm một bước nhé.”

Mục tiêu của thử thách là:

MỞ RỘNG NĂNG LỰC.

Mục tiêu của ép buộc thường là:

ĐẠT KỲ VỌNG CỦA NGƯỜI LỚN.

Hai điều này không giống nhau.

6. THỬ THÁCH KHÔNG PHẢI LÀM CHO TRẺ KHỔ

Một quan niệm sai là:

“Muốn con mạnh thì phải cho con chịu khổ.”

Không cần thiết.

Khó khăn giáo dục có thể đến từ:

một nhiệm vụ mới;
một kỹ năng mới;
một trách nhiệm mới;
một bài toán khó hơn;
một dự án cần nhiều bước;
một hoạt động cần kiên trì;
một tình huống cần tự giải quyết.

Không cần tạo:

đau đớn;
nhục mạ;
bỏ đói;
thiếu ngủ;
nguy hiểm;
bỏ mặc;
tổn thương thể chất hoặc tinh thần.

Nguyên tắc:

THỬ THÁCH ĐỦ KHÓ ĐỂ PHÁT TRIỂN, ĐỦ AN TOÀN ĐỂ HỌC.

7. THỬ THÁCH PHẢI PHÙ HỢP

Không có một mức A+1 giống nhau cho mọi trẻ.

Cùng một độ tuổi:

một trẻ có thể tự làm việc A;

trẻ khác mới đang làm việc A-1.

Vì vậy, không nên lấy:

“Con nhà người ta”

làm thước đo.

Thước đo phù hợp hơn là:

CON ĐANG Ở ĐÂU SO VỚI CHÍNH CON?

Có thể hỏi:

“Con đã làm được gì?”

“Con đang khó ở bước nào?”

“Bước tiếp theo hợp lý là gì?”

8. A → A+1 VÀ KHÔNG SO SÁNH

Một cách giáo dục dễ tạo áp lực là:

“Bạn A đã làm được rồi, sao con chưa làm được?”

Điều đó chuyển trọng tâm từ:

PHÁT TRIỂN

sang:

CẠNH TRANH.

A → A+1 khuyến khích:

SO SÁNH VỚI CHÍNH MÌNH THEO THỜI GIAN.

Hôm qua:

Hôm nay:

A+1.

Điều quan trọng là:

CON ĐANG TIẾN BỘ.

9. THỬ THÁCH PHẢI CÓ KHẢ NĂNG THÀNH CÔNG

Một thử thách tốt không nhất thiết phải dễ.

Nhưng trẻ cần có:

MỘT CON ĐƯỜNG CÓ THỂ ĐI ĐẾN KẾT QUẢ.

Nếu nhiệm vụ vượt quá xa năng lực hiện tại:

trẻ có thể không biết bắt đầu từ đâu.

Khi đó, thay vì:

A → A+1,

cha mẹ vô tình tạo:

A → A+10.

Kết quả có thể là:

quá tải → thất bại liên tục → mất tự tin → né tránh.

Vì vậy:

KHÓ KHÔNG CÓ NGHĨA LÀ KHÓ TỐI ĐA.

10. DẤU HIỆU THỬ THÁCH ĐANG PHÙ HỢP

Có thể quan sát một số dấu hiệu:

trẻ hơi khó nhưng vẫn muốn thử;
trẻ cần suy nghĩ;
trẻ có thể mắc lỗi;
trẻ có thể hỏi khi cần;
trẻ có thể sửa;
trẻ nhìn thấy tiến bộ;
trẻ chưa làm được ngay nhưng có thể học;
sau một thời gian, trẻ có năng lực tốt hơn.

Mục tiêu không phải:

KHÔNG CÓ KHÓ KHĂN.

Mà là:

KHÓ NHƯNG CÓ THỂ HỌC CÁCH VƯỢT QUA.

11. DẤU HIỆU THỬ THÁCH QUÁ DỄ

Nếu trẻ:

làm mà không cần suy nghĩ;

luôn hoàn thành dễ dàng;

không cần học thêm;

không có lỗi mới;

không có bước tiến mới,

có thể nhiệm vụ đang thấp hơn năng lực.

Khi đó:

tăng nhẹ độ khó.

Ví dụ:

từ một nhiệm vụ → hai nhiệm vụ;

từ làm theo → tự lập kế hoạch;

từ một bước → nhiều bước;

từ có hướng dẫn → ít hướng dẫn hơn.

12. DẤU HIỆU THỬ THÁCH QUÁ KHÓ

Nếu trẻ thường xuyên:

không biết bắt đầu;

thất bại liên tục;

quá lo lắng;

né tránh;

mất ngủ vì áp lực;

cảm thấy mình “không làm được gì”;

thì cần xem lại mức độ thử thách.

Không nên kết luận ngay:

“Con thiếu nghị lực.”

Có thể vấn đề nằm ở:

MỨC THỬ THÁCH KHÔNG PHÙ HỢP.

Có thể cần:

chia nhỏ nhiệm vụ;

hướng dẫn thêm;

giảm độ khó;

tăng nguồn lực;

cho thời gian phù hợp.

13. CHA MẸ CẦN BIẾT KHI NÀO HỖ TRỢ

A → A+1 không có nghĩa:

“Con tự làm hết.”

Có thể có các mức hỗ trợ:

LÀM CÙNG → HƯỚNG DẪN → GỢI Ý → GIÁM SÁT → KIỂM TRA → TRAO QUYỀN.

Khi con chưa biết:

dạy.

Khi con biết nhưng chưa làm được:

hướng dẫn.

Khi con đã có khả năng:

giảm hỗ trợ.

Khi con đã thành thạo:

trao quyền.

Mục tiêu là:

HỖ TRỢ ĐỦ ĐỂ CON CÓ THỂ TIẾP TỤC, NHƯNG KHÔNG HỖ TRỢ ĐẾN MỨC CON KHÔNG CẦN TỰ NGHĨ.

14. “GIÀN GIÁO” TRONG GIÁO DỤC

Có thể hình dung sự hỗ trợ của cha mẹ như một chiếc giàn giáo.

Khi một công trình chưa đủ vững:

giàn giáo hỗ trợ.

Khi công trình đã đứng vững:

giàn giáo được tháo dần.

Trong giáo dục:

CHA MẸ HỖ TRỢ NHIỀU KHI NĂNG LỰC THẤP.

GIẢM HỖ TRỢ KHI NĂNG LỰC TĂNG.

Nếu cha mẹ không tháo giàn giáo:

trẻ khó tự đứng.

Nếu tháo quá sớm:

trẻ có thể chưa đủ năng lực.

Vì vậy:

ĐÚNG LÚC TRAO QUYỀN QUAN TRỌNG KHÔNG KÉM VIỆC DẠY.

15. A → A+1 VÀ TRẢI NGHIỆM

Thử thách chỉ có giá trị giáo dục khi trẻ được:

TỰ LÀM.

Nếu cha mẹ:

giao nhiệm vụ A+1

nhưng sau đó:

làm hết cho con,

thì thử thách biến mất.

Quá trình cần là:

GIAO → TỰ LÀM → GẶP KHÓ → TÌM CÁCH → PHẢN HỒI → SỬA → HOÀN THÀNH.

Đây chính là nơi năng lực hình thành.

16. A → A+1 VÀ SAI SÓT

Khi tăng độ khó:

sai là điều có thể xảy ra.

Vì vậy, cha mẹ cần phân biệt:

SAI TRONG VÙNG AN TOÀN

và:

NGUY HIỂM THỰC SỰ.

Sai một bài toán:

có thể sửa.

Nấu món ăn chưa ngon:

có thể làm lại.

Lập kế hoạch chưa tốt:

có thể điều chỉnh.

Nhưng:

nguy cơ tai nạn;

nguy cơ bị xâm hại;

nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe;

hành vi nguy hiểm

thì người lớn cần can thiệp.

Nguyên tắc:

TRAO QUYỀN TRONG GIỚI HẠN AN TOÀN.

17. A → A+1 VÀ DŨNG – NHẪN – TĨNH

Mỗi thử thách phù hợp có thể rèn ba yếu tố:

DŨNG

dám bắt đầu việc mới.

NHẪN

tiếp tục khi việc khó.

TĨNH

nhận ra cách làm chưa phù hợp và điều chỉnh.

Vì vậy:

A → A+1

không chỉ tăng kỹ năng.

Nó còn tạo cơ hội rèn:

NGHỊ LỰC.

18. A → A+1 VÀ TỰ TIN

Có hai loại thông điệp khác nhau.

Thông điệp 1

“Con giỏi lắm!”

Thông điệp 2

“Con chưa làm được hôm qua, nhưng hôm nay con đã làm được bước này.”

Thông điệp thứ hai gắn sự tự tin với:

NĂNG LỰC THỰC TẾ.

Trẻ có thể dần hình thành niềm tin:

“Nếu chưa biết, mình có thể học.”

“Nếu chưa làm được, mình có thể luyện.”

“Nếu sai, mình có thể sửa.”

Đó là nền tảng của:

TỰ TIN CÓ CƠ SỞ.

19. A → A+1 VÀ TỰ HỌC

Khi thử thách tăng lên, kiến thức hiện tại có thể không đủ.

Trẻ phải:

tìm hiểu thêm;

hỏi;

đọc;

quan sát;

thử nghiệm.

Vì vậy:

THỬ THÁCH → NẢY SINH KHOẢNG TRỐNG KIẾN THỨC → TỰ HỌC → NĂNG LỰC MỚI.

Đây là mối liên hệ trực tiếp giữa:

CHƯƠNG 18 — TỰ HỌC

và:

CHƯƠNG 24 — A → A+1.

20. A → A+1 VÀ TỰ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

Một thử thách mới thường tạo ra:

một vấn đề chưa có đáp án ngay.

Trẻ phải:

xác định vấn đề;

tìm nguyên nhân;

tìm phương án;

lựa chọn;

hành động;

đánh giá;

điều chỉnh.

Đây chính là chu trình của:

TỰ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.

Vì vậy:

THỬ THÁCH LÀ “BÀI TẬP THỰC TẾ” CHO TƯ DUY.

21. A → A+1 VÀ TỰ QUẢN CẢM XÚC

Thử thách cũng tạo ra:

thất vọng;

lo lắng;

chán;

tức;

muốn bỏ cuộc.

Đây là cơ hội để trẻ luyện:

DỪNG → NHẬN BIẾT → ĐIỀU CHỈNH → TIẾP TỤC.

Nếu cha mẹ luôn loại bỏ mọi cảm xúc khó chịu:

trẻ ít cơ hội luyện khả năng tự quản.

Nếu cha mẹ cố tình tạo quá nhiều áp lực:

trẻ có thể bị quá tải.

Mục tiêu là:

CẢM XÚC CÓ MẶT, NHƯNG TRẺ HỌC CÁCH VẬN HÀNH TRONG CẢM XÚC ĐÓ.

22. A → A+1 VÀ TRÁCH NHIỆM

Mỗi bước phát triển năng lực nên đi cùng:

TRÁCH NHIỆM TƯƠNG ỨNG.

Ví dụ:

tự chuẩn bị đồ cá nhân.

A+1:

tự kiểm tra đồ trước khi ra ngoài.

tự quản lý một khoản nhỏ.

A+1:

tự lập kế hoạch sử dụng khoản đó.

hoàn thành việc nhà.

A+1:

chủ động nhận biết khi nào cần làm.

Như vậy:

NĂNG LỰC TĂNG → QUYỀN TỰ LÀM TĂNG → TRÁCH NHIỆM TĂNG.

23. A → A+1 KHÔNG CHỈ ÁP DỤNG CHO HỌC TẬP

Có thể áp dụng trong:

Tự chăm sóc

tự mặc đồ → tự chuẩn bị đồ.

Việc nhà

dọn đồ → chủ động giữ không gian gọn.

Học tập

làm bài → tự lập kế hoạch học.

Thể thao

tập kỹ thuật → tự xây dựng lịch tập phù hợp.

Tài chính

biết tiêu tiền → biết lập kế hoạch sử dụng tiền.

Quan hệ

biết nói điều mình muốn → biết giải quyết bất đồng.

Cảm xúc

nhận biết cảm xúc → tự lựa chọn cách phản ứng.

A → A+1 là một nguyên tắc:

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC THEO TỪNG BƯỚC.

24. ĐỪNG BIẾN A → A+1 THÀNH A → A+100

Một sai lầm phổ biến là:

thấy con làm được một việc → lập tức giao thêm rất nhiều việc.

Ví dụ:

Con vừa biết tự học:

cha mẹ đăng ký hàng loạt lớp.

Con vừa có thành tích:

tăng kỳ vọng ngay lập tức.

Con vừa biết tự quản:

giao trách nhiệm quá lớn.

Điều đó có thể biến:

THỬ THÁCH

thành:

ÁP LỰC.

Nguyên tắc:

MỘT BƯỚC ĐỦ LỚN ĐỂ PHÁT TRIỂN, NHƯNG KHÔNG QUÁ LỚN ĐỂ PHÁ VỠ NỀN TẢNG.

25. KHI CON KHÔNG LÀM ĐƯỢC A+1

Không nên lập tức kết luận:

“Con thiếu nghị lực.”

Cần phân tích:

Có phải nhiệm vụ quá khó?

→ giảm độ khó.

Có phải con thiếu kiến thức?

→ bổ sung kiến thức.

Có phải con chưa hiểu yêu cầu?

→ làm rõ.

Có phải con thiếu kỹ năng?

→ hướng dẫn.

Có phải con đang quá mệt?

→ xem lại thời điểm và tải.

Có phải con không muốn làm?

→ tìm nguyên nhân và trao đổi.

Có phải mục tiêu không phù hợp?

→ đánh giá lại.

A → A+1 là nguyên tắc:

ĐIỀU CHỈNH THEO NĂNG LỰC THỰC TẾ.

26. THỬ THÁCH VÀ ĐỘ TUỔI

Không có một danh sách A+1 cố định cho mọi trẻ.

Cha mẹ cần quan sát:

độ tuổi;

mức độ phát triển;

kinh nghiệm;

năng lực hiện tại;

tính cách;

hoàn cảnh;

mức độ an toàn.

Một thử thách phù hợp với trẻ 15 tuổi có thể không phù hợp với trẻ 7 tuổi.

Vì vậy:

A → A+1 LÀ NGUYÊN TẮC, KHÔNG PHẢI MỘT BẢNG BÀI TẬP CỐ ĐỊNH.

27. THỬ THÁCH VÀ TÔN TRỌNG SỰ KHÁC BIỆT

Không phải trẻ nào cũng phát triển cùng tốc độ.

Có trẻ:

học nhanh;

làm chậm.

Có trẻ:

giao tiếp tốt;

tự chăm sóc chậm.

Có trẻ:

mạnh về thể chất;

cần nhiều thời gian ở kỹ năng khác.

Cha mẹ cần tránh biến A → A+1 thành:

MỘT TIÊU CHUẨN ĐỂ XẾP HẠNG TRẺ.

Mục tiêu là:

GIÚP TỪNG ĐỨA TRẺ TIẾN BỘ TỪ ĐIỂM XUẤT PHÁT CỦA CHÍNH MÌNH.

28. MÔ HÌNH THỰC HÀNH A → A+1

Có thể dùng 7 bước:

XÁC ĐỊNH A
Con đang làm được gì?
XÁC ĐỊNH KHOẢNG TRỐNG
Con đang thiếu gì?
CHỌN A+1
Bước tiếp theo là gì?
XÁC ĐỊNH NGUỒN LỰC
Con cần kiến thức, công cụ hay người hỗ trợ nào?
ĐỂ CON THỬ
Cha mẹ không làm thay.
PHẢN HỒI
Điều gì hiệu quả? Điều gì chưa?
ĐIỀU CHỈNH
Giữ, giảm hoặc tăng thử thách.

Có thể cô đọng:

ĐÁNH GIÁ → THỬ THÁCH → THỰC HÀNH → PHẢN HỒI → ĐIỀU CHỈNH → TIẾN BỘ.

29. VÍ DỤ 1 — TỰ HỌC

A

Con có thể:

tự làm bài khi được nhắc.

A+1

Con:

tự xác định thời gian học và bắt đầu mà không cần nhắc.

A+2

Con:

tự phát hiện phần chưa hiểu và tìm nguồn học.

A+3

Con:

tự lập kế hoạch học và đánh giá kết quả.

Ở đây, thử thách không chỉ tăng về:

KHỐI LƯỢNG.

Mà tăng về:

MỨC ĐỘ TỰ CHỦ.

30. VÍ DỤ 2 — VIỆC NHÀ

A

Con dọn bàn sau khi ăn.

A+1

Con chủ động dọn bàn.

A+2

Con biết kiểm tra xem còn việc gì cần làm.

A+3

Con chủ động phân chia và hoàn thành một phần công việc gia đình phù hợp.

Điều tăng lên không chỉ là:

việc khó hơn.

Mà là:

TRÁCH NHIỆM CAO HƠN.

31. VÍ DỤ 3 — GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

A

Con biết nói với bố mẹ khi gặp vấn đề.

A+1

Con thử suy nghĩ trước khi hỏi.

A+2

Con đưa ra ít nhất hai phương án.

A+3

Con tự chọn và chịu trách nhiệm với phương án phù hợp.

Đây là quá trình:

PHỤ THUỘC → ĐƯỢC HỖ TRỢ → TỰ SUY NGHĨ → TỰ LỰA CHỌN → TỰ CHỊU TRÁCH NHIỆM.

32. VÍ DỤ 4 — CẢM XÚC

A

Con biết mình đang tức giận.

A+1

Con biết dừng trước khi phản ứng.

A+2

Con biết nói ra điều mình cần.

A+3

Con biết lựa chọn cách giải quyết mâu thuẫn phù hợp.

Đây là:

NHẬN BIẾT → ĐIỀU CHỈNH → GIAO TIẾP → TỰ CHỦ.

33. NHỮNG SAI LẦM CHA MẸ THƯỜNG GẶP

1. Tăng độ khó quá nhanh

Biến A+1 thành A+10.

2. Lấy trẻ khác làm chuẩn

Không nhìn vào năng lực thực tế của con.

3. Giao việc nhưng làm thay

Làm mất giá trị của thử thách.

4. Chỉ quan tâm kết quả

Không quan sát quá trình.

5. Dùng thử thách để trừng phạt

Thử thách phải có mục tiêu phát triển, không phải gây đau khổ.

6. Không điều chỉnh khi con quá tải

Cố giữ một mức thử thách không phù hợp.

7. Thấy con làm được là tăng ngay kỳ vọng

Không cho con thời gian củng cố năng lực.

8. Nhầm khó khăn với giáo dục

Không phải mọi khó khăn đều có giá trị.

9. Dùng áp lực thay cho nội lực

Áp lực có thể khiến trẻ làm trong ngắn hạn nhưng không đồng nghĩa với tự chủ.

10. Không cho trẻ quyền lựa chọn

Nếu mọi thử thách đều do cha mẹ quyết định, trẻ khó phát triển tính chủ động.

34. BÀI TẬP THỰC HÀNH 1 — XÁC ĐỊNH A

Chọn một lĩnh vực:

học tập;

việc nhà;

tự chăm sóc;

thể thao;

quản lý thời gian;

giao tiếp.

Viết:

“Hiện tại con đã tự làm được…”

Sau đó xác định:

“Bước tiếp theo con có thể thử là…”

35. BÀI TẬP THỰC HÀNH 2 — THỬ THÁCH 7 NGÀY

Chọn một A+1 nhỏ.

Ví dụ:

7 ngày tự chuẩn bị đồ;

7 ngày tự bắt đầu giờ học;

7 ngày tự đọc 15 phút;

7 ngày tự hoàn thành một việc nhà.

Cha mẹ:

không nhắc quá nhiều;

không làm thay;

chỉ theo dõi và phản hồi.

Cuối tuần hỏi:

“Con đã tiến bộ ở đâu?”

“Điều gì khó?”

“A+1 tiếp theo là gì?”

36. BÀI TẬP THỰC HÀNH 3 — KIỂM TRA MỨC THỬ THÁCH

Sau một nhiệm vụ, hỏi con:

“Việc này quá dễ, vừa sức hay quá khó?”

Nếu:

quá dễ → tăng nhẹ.

Nếu:

vừa sức → duy trì.

Nếu:

quá khó → chia nhỏ hoặc tăng hỗ trợ.

Đây là cách giúp trẻ dần học:

TỰ ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG CỦA CHÍNH MÌNH.

37. BÀI TẬP THỰC HÀNH 4 — CHA MẸ LÙI MỘT BƯỚC

Chọn một việc mà cha mẹ thường:

nhắc;

kiểm tra;

sửa;

làm thay.

Thử giảm một mức hỗ trợ.

Ví dụ:

từ “Con làm đi, bố kiểm tra”

thành:

“Khi nào con xong, con tự kiểm tra trước. Nếu cần, bố xem cùng.”

Mục tiêu:

CHUYỂN TỪ QUẢN LÝ SANG TRAO QUYỀN.

38. CÂU HỎI PHẢN TƯ

Con hiện đang ở mức A nào trong từng lĩnh vực?
Tôi có đang giao cho con A+1 hay A+10?
Tôi có thường xuyên làm thay khi con gặp khó không?
Tôi có đang dùng trẻ khác làm chuẩn để đánh giá con?
Tôi có cho con thời gian để củng cố năng lực mới không?
Khi con quá tải, tôi có biết điều chỉnh thử thách không?
Khi con làm tốt, tôi có tăng trách nhiệm hợp lý hay tăng áp lực?
Con có được quyền lựa chọn cách thực hiện không?
Tôi đang tạo thử thách để con phát triển hay để con đáp ứng kỳ vọng của mình?
Nếu giảm một bước hỗ trợ hôm nay, con có thể tự làm được việc gì?

39. KẾT LUẬN

A → A+1 không phải là:

BẮT CON LÀM NHIỀU HƠN.

Mà là:

GIÚP CON CÓ THỂ LÀM ĐƯỢC NHIỀU HƠN.

Không phải:

LÀM CON KHÓ CHỊU HƠN.

Mà là:

GIÚP CON MẠNH HƠN.

Không phải:

TĂNG ÁP LỰC.

Mà là:

TĂNG NĂNG LỰC.

Không phải:

CHA MẸ ĐẶT RA MỘT CHUẨN CAO HƠN.

Mà là:

CON TIẾN THÊM MỘT BƯỚC SO VỚI CHÍNH MÌNH.

Toàn bộ nguyên tắc:

A → THỬ THÁCH → TRẢI NGHIỆM → SAI → PHẢN HỒI → ĐIỀU CHỈNH → A+1.

Sau đó:

A+1 → A+2 → A+3…

Qua thời gian:

NĂNG LỰC TĂNG → TRÁCH NHIỆM TĂNG → TỰ LẬP TĂNG → TỰ CHỦ TĂNG.

Và điều quan trọng nhất:

THỬ THÁCH KHÔNG PHẢI ĐỂ CON CHỨNG MINH MÌNH MẠNH.

Mà để:

CON CÓ CƠ HỘI TRỞ NÊN MẠNH HƠN.

40. LIÊN KẾT VỚI CHƯƠNG TIẾP THEO

Khi trẻ được trao thử thách phù hợp, một năng lực quan trọng bắt đầu hình thành:

KỶ LUẬT.

Bởi không phải mọi việc đều có thể giải quyết bằng cảm hứng.

Có những việc cần:

làm đúng giờ;

làm đều đặn;

hoàn thành dù không thích;

giữ lời đã cam kết;

tiếp tục ngay cả khi không có ai nhắc.

Nhưng:

KỶ LUẬT KHÔNG PHẢI LÀ CHA MẸ ÉP CON LÀM.

Mục tiêu cuối cùng là:

TỪ KỶ LUẬT BÊN NGOÀI → TỰ KỶ LUẬT BÊN TRONG.

Đó là nội dung của:

CHƯƠNG 25 — KỶ LUẬT VÀ TỰ KỶ LUẬT.

Bài viết liên quan