Có một cảm giác rất dễ nhận ra.
Khi mình làm tốt một việc, mình muốn người khác biết.
Khi mình cố gắng, mình muốn được ghi nhận.
Khi mình nói một điều, mình muốn người khác đồng ý.
Khi mình đăng một điều gì đó, ta vô thức chờ lượt thích, bình luận.
Và khi không được công nhận…
Ta bắt đầu thấy hụt hẫng.
Có khi còn tự hỏi:
“Mình đã làm gì sai?”
Nhưng có một câu hỏi sâu hơn:
Tại sao mình lại cần người khác công nhận đến vậy?
Từ nhỏ, ta đã quen với việc được đánh giá
Ngày bé, ta được khen khi đạt điểm cao.
Được thưởng khi ngoan.
Được chú ý khi làm tốt.
Rồi ta dần học được một điều:
Làm tốt thì được yêu quý.
Lớn lên, điều đó chỉ thay đổi hình thức.
Làm việc giỏi thì được sếp ghi nhận.
Kiếm nhiều tiền thì được người khác nể.
Ăn mặc đẹp thì được chú ý.
Có thành tích thì được tôn trọng.
Nói chuyện hay thì được yêu thích.
Dần dần, ta không chỉ muốn làm điều tốt.
Ta còn muốn người khác nhìn thấy mình đang làm tốt.
Có một khác biệt rất nhỏ
Ta làm một việc vì thấy nó có ý nghĩa.
Và ta làm một việc vì muốn người khác thấy mình có ý nghĩa.
Hai điều này nhìn bên ngoài có thể giống nhau.
Nhưng bên trong hoàn toàn khác.
Khi làm vì giá trị thật, dù không ai biết, ta vẫn muốn làm.
Khi làm vì được công nhận, nếu không ai biết, ta dễ mất động lực.
Một người tập thể dục vì muốn khỏe.
Một người khác tập vì muốn được khen đẹp.
Một người đọc sách vì muốn hiểu.
Một người đọc vì muốn được nhìn nhận là người hiểu biết.
Không có gì sai khi muốn được công nhận.
Nhưng nếu sự công nhận trở thành lý do chính để mình sống, ta rất dễ mệt.
Vì người khác luôn có quyền thay đổi cách nhìn về ta
Hôm nay họ khen.
Ngày mai họ có thể chê.
Hôm nay họ thích.
Ngày mai họ có thể không còn quan tâm.
Hôm nay ta thành công.
Ngày mai ta có thể thất bại.
Nếu giá trị của mình phụ thuộc vào ánh mắt người khác, tâm trạng của mình cũng sẽ thay đổi theo ánh mắt ấy.
Được khen thì vui.
Bị chê thì buồn.
Được chú ý thì thấy mình có giá trị.
Bị bỏ qua thì thấy mình không quan trọng.
Ta vô tình trao cho người khác quyền quyết định cảm giác của mình về chính mình.
Bị chê đôi khi đau hơn cả thất bại
Thất bại đã khó chịu.
Nhưng bị người khác nói:
“Bạn không đủ giỏi.”
có thể còn đau hơn.
Bởi lúc đó, ta không chỉ nhìn vào kết quả.
Ta bắt đầu nghi ngờ chính mình.
Một lần làm sai trở thành:
“Mình là người kém.”
Một lần bị từ chối trở thành:
“Không ai cần mình.”
Một lời chê trở thành:
“Mình không có giá trị.”
Đó là lúc ta đang biến một sự việc thành một định nghĩa về bản thân.
Không được công nhận không có nghĩa là mình không có giá trị
Có những việc tốt không ai nhìn thấy.
Một người âm thầm chăm sóc cha mẹ.
Một người làm việc tử tế nhưng không đăng lên mạng.
Một người nhiều năm kiên trì học một kỹ năng mà chẳng ai biết.
Một người giữ lời hứa dù không ai kiểm tra.
Những điều ấy vẫn có giá trị.
Giá trị của một việc không được quyết định hoàn toàn bởi số người nhìn thấy nó.
Một cái cây vẫn lớn dù không có ai đứng nhìn.
Một người vẫn có thể trưởng thành dù không có ai vỗ tay.
Vậy có cần sự công nhận không?
Có.
Con người là những sinh vật sống trong mối quan hệ.
Được ghi nhận, được lắng nghe, được trân trọng là những nhu cầu rất tự nhiên.
Một lời cảm ơn có thể làm người khác ấm lòng.
Một lời ghi nhận đúng lúc có thể giúp một người có thêm động lực.
Vấn đề không phải là có cần sự công nhận hay không.
Mà là:
Mình có thể sống ổn khi không được công nhận hay không?
Nếu có, sự công nhận trở thành một điều tốt đẹp.
Nếu không, nó có thể trở thành sự lệ thuộc.
Có một cách khác để nhìn về giá trị của mình
Thay vì chỉ hỏi:
“Người khác nghĩ gì về mình?”
Hãy hỏi:
“Mình đang trở thành người như thế nào?”
Hôm nay mình có giữ lời không?
Mình có làm điều đúng dù không ai biết không?
Mình có đối xử tử tế với người khác không?
Mình có đang học thêm không?
Mình có dám nhận lỗi không?
Mình có làm tốt hơn chính mình của ngày hôm qua không?
Những câu hỏi ấy đưa sự chú ý trở về nơi quan trọng nhất:
chính mình.
Khi không còn quá cần được công nhận
Ta sẽ tự do hơn.
Không cần cố tỏ ra thành công.
Không cần giải thích mọi quyết định.
Không cần tranh luận để chứng minh mình đúng.
Không cần đăng mọi thành tựu.
Không cần hơn người khác để cảm thấy mình có giá trị.
Ta vẫn lắng nghe góp ý.
Vẫn vui khi được khen.
Vẫn buồn khi bị chê.
Nhưng những điều đó không còn quyết định hoàn toàn cách ta nhìn chính mình.
Ta biết mình đang ở đâu.
Biết mình còn thiếu gì.
Biết mình cần sửa điều gì.
Và quan trọng hơn:
Ta không cần cả thế giới đồng ý để biết mình đang đi đúng hướng.
Một phút ngẫm
Hãy thử nhớ lại một việc bạn từng làm chỉ vì muốn người khác công nhận.
Nếu không ai biết việc đó, bạn còn muốn làm không?
Nếu không ai khen, bạn còn thấy nó có ý nghĩa không?
Nếu câu trả lời là không, đừng vội trách mình.
Chỉ cần quan sát.
Có thể bên trong mình đang có một nhu cầu được nhìn thấy.
Và đó là điều rất con người.
Nhưng từ hôm nay, hãy thử xây thêm một nguồn công nhận khác:
sự công nhận từ chính mình.
Không phải tự tâng bốc.
Mà là biết rõ mình đã làm đúng ở đâu, sai ở đâu, tiến bộ ở đâu và còn phải trưởng thành ở đâu.
Bởi đến cuối cùng, người ở bên mình lâu nhất vẫn là chính mình.
“Khi giá trị của mình không còn phụ thuộc vào ánh mắt người khác, mình bắt đầu được tự do sống cuộc đời của chính mình.”
— Lemacy
